«Қызметтік пайдалану үшін» (ҚПҮ) деген гриф мемлекетті қандай негізде мәліметтерді жабық етіп жариялайтынын түсіндіру міндетінен босатпайды, — деп еске салады мәдениет және ақпарат министрлігі (МАМ) ҚБРК сұранысына берген жауабында. Ведомство ауыл шаруашылығы министрлігі (АШМ) сібір жарасы қорымдары туралы деректерден бас тартқанда гриф туралы бұйрықтың нөмірі мен күнін көрсетуі және онымен танысуға бола ма, соны хабарлауы тиіс екенін түсіндірді, бірақ бас тартудың өзіне тікелей баға бермеді.
НЕ БОЛДЫ
Еске салайық, бұған дейін ҚБРК редакциясы хабарлаған болатын, Қосшы қаласында тұрғын үй құрылысы сібір жарасынан өлген мал қорымдарының санитарлық аймағына кіріп қалған. Ақмола облысының ветеринария басқармасы растады, Қосшыда 1986 жылғы бір қорым бар: ол Сарқырама өзенінен 25 метр және тұрғын құрылыстардан 40–50 метр қашықтықта орналасқан, ал жоспарланған құрылыс ауданы радиусы 1000 метр болатын I қауіптілік класы аймағына кіреді.
Қорым туралы осындай сұрақтарды редакциямыз АШМ-ге де қойды: қанша қорым есепке алынған, олар қайда орналасқан, заң тұрғын үймен көршілестікке жол бере ме және Қосшы туралы не белгілі. Вице-министр Аманғали Бердәлин барлық сұраққа бірден жауап беруден бас тартып, ҚПҮ грифіне және министр міндетін атқарушының 2025 жылғы 22 сәуірдегі № 117 бұйрығына сілтеме жасады.
Не сандар, не мекенжайлар, не Қосшы туралы бір ауыз сөз, не неге мәліметтердің кемінде бір бөлігін жариялауға болмайтыны туралы түсіндірме жоқ.
Сонымен қатар Экологиялық кодекс экологиялық ақпаратты жалпыға қолжетімді деп санайды, және сол қағидат Орхус конвенциясында да бекітілген. ҚБРК АШМ-ге ресми шағым жіберді, қатар МАМ-ге осындай бас тартудың заңдылығын бағалауды сұрап жүгінді.
МАМ ҚПҮ ГРИФІ ТУРАЛЫ НЕ ЖАЗДЫ
Мәдениет министрлігі «ҚПҮ» белгісімен жұмыс істеу тәртібі Үкіметтің 2022 жылғы 24 маусымдағы № 429 қаулысымен бекітілген Қағидалармен айқындалатынын еске салады. Олар бойынша әрбір мемлекеттік орган басшының бұйрығымен осы белгі қойылатын құжаттардың өзінің тізбесін бекітеді, шектеу қажеттілігін өзі негіздейді және өз шешімі үшін жеке жауапкершілік көтереді.
Бағдар ретінде Бірыңғай тізбе алынады, онда 19.3 тармақшасы бюджеттен қаржыландырылатын профилактикасы мен жоюы жүзеге асырылатын малдың аса қауіпті аурулары туралы мәліметтерді қамтиды. Белгінің қолданылу мерзімі 5 жыл. Сондықтан АШМ осындай мәліметтерді өз тізбесіне енгізуге құқылы, бірақ тек негіздемелерді ескере отырып. 
ЗАҢ ҚҰПИЯЛЫҚТЫ ҚАЙДЕ ШЕКТЕЙДІ
МАМ «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Заңға да назар аударады. Шектеу заңның мақсаттарына жету үшін қажетті мерзімге ғана жол беріледі, ал егер оларға мәліметтердің бір бөлігі ғана сәйкес келсе, тек сол бөлігі жабылады. Сонымен қатар экологияның жай-күйі, өрт қауіпсіздігі, санитарлық-эпидемиологиялық және радиациялық жағдай, тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы ақпаратқа қол жеткізуді шектеуге болмайды. Қорымдар туралы деректер осыларға жата ма, МАМ нақтыламайды. 
Сонда не шығады?
Ал мынадай тұйық шеңбер шығады: министрлік бір мезгілде ережелердің авторы да, төреші де. «ҚПҮ» белгісі қойылатын құжаттардың тізбесін АШМ өзі жасайды, оған не кіретінін өзі шешеді және өз шешімі үшін өзі жауап береді.
Бірақ егер грифті оны сұрақтардан қорғайтын адам қойса, оның заңдылығын тек осы грифке қарамастан сұрақ қоюға дайын адам ғана тексере алады. Дәл осы тұста ведомстволық құпия керісінше қағидатқа негізделетін сол Экологиялық кодекспен және Орхус конвенциясымен қақтығысады: экологиялық ақпарат оны басқаратын адамға емес, қоғамға тиесілі болуы тиіс.
СІБІР ЖАРАСЫ ҚОРЫМДАРЫНЫҢ КАРТАСЫ
Еске салайық, бұған дейін Павлов аналитикалық орталығы сібір жарасы ошақтарының картасын жасаған болатын. Қазақстанда баламалы жария карта мүлде жоқ. ҚБРК негізін қалаушы Кирилл Павлов атап өткендей, АШМ оны 2016 жылы-ақ уәде еткен, бірақ іс жүзіне аспады, дегенмен 2017 жылы ветеринариялық бақылау комитетінде барлық ошақтардың координаттары айқындалғанын мәлімдеген.
Карта 1948–2004 жылдардағы «Сібір жарасы ошақтары» ұлттық атласына байландырылып, 2–4 километр қателікпен 625 пункт алынды.
