(19 ақпан 2026 | Дереккөз: Aqparat.info, ҚР мемлекеттік сатып алулардың ресми порталы)
Жақында өткен тендерлерде «КАЖсервис» ЖШС жол белгілерін салу бойынша бүкіл Қазақстан бойынша белгілеушілерге бірыңғай талап қойылады: эпоксидті топтармен модификацияланған акрилді байланыстырғышы бар арнайы екі компонентті бояуды қолдану. Бұл талап 2026 жылғы тендерлерде елдің жеті өңірінде бір уақытта пайда болды.
БАҚ-та жалғыз жеткізушінің пайдасына бәсекелестікті шектеу мүмкіндігі туралы ақпарат таралып жатқанда, ФБРК редакциясы істің барлық мән-жайын өздігінен анықтауды жөн көрді. Даулы оқиғаларда жиі болатындай, шындық кез келген нұсқадан біршама күрделі болып шықты.
НЕ БОЛДЫ: ЖЕТІ ӨҢІР - БІР ҮЛГІ
Жақында БАҚ-та «КАЖсервис» ЖШС («ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ-ның еншілес құрылымы, республикалық автомобиль жолдарын басқаруға уәкілетті) нақты бір жеткізушіге арналған жол белгілерін салудың ауқымды сатып алуларын жүргізіп жатқаны туралы ақпарат пайда болды.
Тендерлік талаптар беларусьтік «СТИМ» компаниясының өніміне — атап айтқанда, «Спринтер DUO» (АК-517) және «Спринтер PRO» (АК-510) бояуларына арналып жазылғаны хабарланды. Мәтінде «СТИМ»-нің қазақстандық дистрибьюторы — «СТИМ-Азия» ЖШС жергілікті қамту үлесі бар болғаны 14% деп көрсетілген.
2025 жылы іске қосылған осы бояумен пилоттық жоба әлі аяқталмағаны және оның қорытындылары ресми түрде шығарылмағаны, алайда жаңа тендерлер жарияланғаны бөлек атап өтілді. Сатып алудың жалпы көлемі шамамен 1,4 млрд теңгеге бағаланды.
Мемлекеттік сатып алу порталының деректеріне сәйкес, 2026 жылдың қаңтарынан ақпанына дейінгі кезеңде «КАЖсервис» ЖШС мемлекеттік сатып алу порталына жол белгілерін салу бойынша бірқатар тендерлерді орналастырған.
ФБРК редакциясы Қазақстанның жеті өңіріндегі 20-дан астам лот бойынша техникалық құжаттаманы тексерді.
Жүктелген магистральдардағы барлық тендерлерде шынымен де бірдей техникалық тұжырым бар: жеткізуші байланыстырғышы «акрилді, эпоксидті топтармен модификацияланған», жасыру қабілеті 180–200 г/м² және функционалдық беріктік мерзімі кемінде 12 ай болатын «арнайы екі компонентті бояуды» (1-компонент — бояу, 2-компонент — қатайтқыш) қолдануға міндетті. Кейінгі техникалық сипаттамаларға тағы бір параметр қосылды: «қатайтқыштың мөлшері бояу көлемінің кемінде 5%-ы».
Лоттардың ең үлкен массиві Ақмола облысында жарияланды: Астана маңындағы жолдардағы төрт лот жиынтығында шамамен 587 млн теңгені құрайды. Павлодар облысында ауқымы ұқсас сатып алулар, «Астана–Павлодар» және «Павлодар–Омбы» трассалары бойынша үш лот — тағы да шамамен 347 млн теңге.
Қарағанды облысында үш лот «Астана–Алматы» трассасының әртүрлі учаскелерін қамтиды, жалпы сомасы шамамен 182 млн теңге. Қостанай филиалы KAZ19 «Қостанай–Қарабұтақ» жолдарына және KAZ03 «Астана–Қостанай» ақылы учаскесіне екі лот орналастырды — жиынтығы 107,6 млн теңгеге. Абай облысының филиалы KAZ07 «Павлодар–Семей–Калбатау» жолы бойынша 56,5 млн теңгеге бір лот қойды.
Жамбыл филиалы бірден екі бағытты қамтыды: «Тараз–Қайнар» трассасындағы лоттар — шамамен 48,4 млн теңге, және «Тараз–Шымкент» трассасында — шамамен 11 млн теңге. Аталған барлық лоттарда 12 ай кепілдігі бар екі компонентті бояуға қойылатын талап ерекшеліксіз бар, ал сипаттамалардың мәтіндік сәйкестігі — сөзбе-сөз.
Айта кетерлігі, Ұлытау облысы жалпы қатардан ерекшеленеді: мұнда кепілдігі небәрі 3 ай болатын әдеттегі бір компонентті бояу қолданылады. Бұл екі компонентті бояуға көшу туралы шешім бүкіл желі үшін міндетті түрде емес, сараланып қабылданғанын көрсетеді.
ЕКІ КОМПОНЕНТТІ БОЯУ ДЕГЕН НЕ ЖӘНЕ НЕГЕ БҰЛ МАҢЫЗДЫ
Екі компонентті белгілеу бояулары — бояу мен қатайтқыш тікелей жағу алдында араластырылатын технология. Полимерлену берік жабынды және қызмет ету мерзімінің ұзақтығын қамтамасыз етеді. Бұл технология бірқатар елдерде қарқынды трафик кезінде қолданылады. Алайда ол мамандандырылған жабдықты, сақтау мен жеткізудің басқа логистикасын, сондай-ақ мердігердің тиісті біліктілігін талап етеді.
Ұлттық стандарттар белгілердің сипаттамаларына (беріктік, жарық қайтару, тозуға төзімділік) қойылатын талаптарды белгілейді, бірақ жолдардың нақты санаттары үшін дәл екі компонентті материалдарды міндетті түрде пайдалануды бекітпейді. Технологияны таңдау, әдетте, жобалық құжаттамамен және тапсырыс берушінің техникалық тапсырмасымен анықталады. Яғни тапсырыс беруші ықтимал жеткізушілердің шеңберін тікелей анықтайтын техникалық талаптарды өз бетінше қалыптастырады.
БҰЛ ІС ЖҮЗІНДЕ НЕНІ БІЛДІРЕДІ
Тапсырыс берушінің бастапқы идеялары мен мақсаттарына қарамастан, техникалық сипаттамада әртүрлі өңірлердегі сипаттамалардың мәтіндік бірыңғайлығын байқаймыз. Ақмола, Қарағанды, Павлодар және Жамбыл филиалдарының лоттарындағы екі компонентті бояудың техникалық сипаттамасы сөзбе-сөз сәйкес келеді.
Кейінгі сипаттамаларда — Абай облысы, Қостанай және Жамбыл (бірінші редакцияда) филиалдарында «қатайтқыштың мөлшері бояу көлемінің кемінде 5%-ы» параметрі қосылған. Бұл типтік емес техникалық көрсеткіш. Оның бірнеше байланыссыз лоттарда бір уақытта пайда болуы бірыңғай дереккөзді және, мүмкін, нақты өнімнің техникалық паспортын көрсетеді.
Бірақ беларусьтік компания контекстіне оралайық. Бояудың нақты маркаларының атаулары жалпыға қолжетімді тендерлік сипаттамаларда жоқ. ФБРК тексерген құжаттарда өндіруші көрсетілмей, тек техникалық параметрлер ғана кездеседі.
Дегенмен, бояудың жаңалығы туралы талап көрсеткіш болып табылады: «белгілеу бояуын өндіру мерзімі 2026 жылдан ерте емес» — екі компонентті бояуы бар барлық тендерлерде кездесетін норма. Бұл шарт de facto қойма қорларын пайдалануды болдырмайды және белгілеудің нақты маусымына өндірісті талап етеді, бұл жанама түрде бәсекелестік ортаны қатайтады.
Бұл талаптардың барлығы әлеуетті жеткізушілердің шеңберін айтарлықтай тар етеді. Жол белгілерін салу нарығында жұмыс істейтін әрбір компанияның тиісті жабдығы және мамандандырылған материалдарды жеткізу тізбегі бола бермейді.
Біз тексерген сатып алулардың жалпы көлемі 1,37 млрд теңгеден асады. Сонымен қатар, компания республикалық жолдарға қызмет көрсету нарығында монополистік тапсырыс беруші болып табылады, бұл оның сатып алу саясатының ашықтығын қоғамдық маңызы бар мәселеге айналдырады.
Құжаттық расталмаған бір нәрсе қалады — нақты сауда маркаларына тікелей сілтеме. Алайда бұл өздігінен нұсқаны жоққа шығармайды, себебі тендерлерде көрсетілген техникалық параметрлер жиынтығында өте ерекше профильді білдіреді. Біз бұл профильдің нақты өндірушінің өніміне сәйкес келетінін жоққа шығармаймыз.
Оқиғалар хронологиясы да ерекше назар аударуға тұрарлық. Егер жаңа тендерлік рәсімдер шынымен де 2025 жылғы пилоттық жобаның