Солтүстік және Шығыс Қазақстанның фермерлері мемлекеттік субсидиялардың төленбеуіне және егіннен түсетін кірістің аздығына шағымдануда. Бұл ретте ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров шаруаларға қаржылық көмек көрсетудің жаңа тәсілін мәлімдеді.
ORDA хабарлағандай, ол 2025 жылдан бастап мемлекет егістік және егін жинау жұмыстарына пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялауды тоқтататынын айтты. Оның орнына фермерлерге 5% деп аталатын «жеңілдікті несиелер» беру жоспарлануда.
Ауыл шаруашылығы министрлігі жаңа жүйе процестерді жеңілдетеді деп санайды, алайда фермерлер күмәнмен қарайды. Олардың айтуынша, жыл сайын астық өсіру тиімділігі төмендеп барады.
«2014 жылы дизель отыны тоннасына 125–128 мың теңге тұрды, егер қателеспесем. Бір тонна астық 240–250 доллар тұрды. 10 жыл өтті: дизель отынының тоннасы 283 мың теңге, бидайдың тоннасы 160 доллар. 2004 жылға оралайық. Астық бағасы — 350 доллар, дизель отынының бағасы тоннасына 28 мың теңге. Түсінесіз бе? Мен әкеме айтамын: "2004 жылы тиімді болған екен. Жыл сайын нашарлап барады"», - деп хабарлады Павлодар облысының фермері Дәулет Бәкішев.
Белгілі болғандай, бүгінгі таңда мемлекет фермерлерге субсидия түрінде 359 млрд теңге қарыз, оның 194 млрды мақұлданған, бірақ төленбеген. Мәжіліс депутаты Жигули Дайрабаев қаржы министрі Мәди Такиевтен фермерлердің ақшасын қашан алатынын сұрады.
«Осы 194,8 млрд теңгені кеше төлеу керек еді. Қосымша қаржыландыру туралы ұсынысты ауыл шаруашылығы министрлігі қаржы министрлігіне жолдады. Осыған байланысты менің сұрағым, жыл соңына дейін субсидиялар бойынша берешек толығымен өтеледі ме?» - деп сұрады министрден Дайрабаев.
Мәди Такиев қазіргі қарыздар келесі жылға ауысатынын, алайда төлем мерзімдерін нақтыламады. Бұл ретте министр келесі жылы аграрийлерге субсидия түрінде 400 млрд теңге қарастырылғанын атап өтті.
«Сіз көтеріп отырған мәселені біз жақсы білеміз. Бұл ұзақ жылдар бойы жалғасып келе жатқан тәжірибе. 194,8 млрд теңгені жыл соңына дейін толық төлей алмаймыз. Біз бұл қаражатты республикалық бюджеттен ғана емес, жергілікті бюджеттерден де кезең-кезеңімен бөлуге тырысамыз», - деп жауап берді министр.
Өз кезегінде «Aitas Agro» компаниясының тең құрылтайшысы және басқарушы серіктесі Талғат Алдажаров мемлекеттің субсидияларға қаражаты жоқ болса, оларды жойған дұрыс деп есептейді.
«Біз үкіметтің асырауындағылар сияқтымыз. Бұған ештеңе істей алмаймыз және олар: "Бізде ақша жоқ, мұның бәрі 2025 жылға ауысады. Бұл қалыпты тәжірибе" дегенде, біз бұл ренішті жай ғана жұтамыз. Бірақ біз бұл қалыпсыз тәжірибе деп санаймыз. Біздің кедей ақсақ фермеріміздің балдағын да тартып алып, оның мойнында отырғандарға береміз», - деді Алдажаров.
Еске сала кетейік, бұрын белгілі болғандай, 2022-2023 жылдары Қазақстанның 57 449 ауыл шаруашылығы өндірушілері 943 млрд теңге субсидия алған, алайда бұл қаражаттың едәуір бөлігі иелері Forbes.kz рейтингіне кіретін ірі агрохолдингтерге берілген.