Астана сотының азаматтық істер жөніндегі апелляциялық алқасы «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның Астана мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының қытайлық China Xinxing Corporation компаниясының талап арызы бойынша шешіміне шағымын қарауды аяқтады.
Еске салайық, 2023 жылғы желтоқсанда Астана мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты «Банк ЦентрКредиттен» China Xinxing Corporation пайдасына кепілдік сомасын - 27,4 млрд теңге және өкіл қызметі үшін 1,267 млрд теңге сомасын өндіріп алуды ұйғарды.
Мәселе 2016 жылы «КазАвтоЖол» ұлттық компаниясы қытайлық China Xinxing Corporation компаниясымен қазақстандық жолдарды жөндеу туралы келісімшарт жасасқан болатын. Қытайлық корпорация өз кезегінде субмердігерлерді жалдады - «КазГерСтрой БК» консорциалдық келісім жасасты.
Серіктестік келісімшартта белгіленген мерзімдерді бұзғаннан кейін, China Xinxing Corporation банк «КазГерСтрой БК» компаниясына берген банк кепілдігін өтеуді «Банк ЦентрКредит» АҚ-нан талап етті. Алайда «Банк ЦентрКредит» төлемдерге асықпады, содан кейін сот талқылаулары басталды.
«China Xinxing Corporation» «Freelancer-Partners» ЖШС белгілі бір компаниясымен «Банк ЦентрКредиттен» банк кепілдігін өндіріп алу туралы азаматтық іс бойынша заңгерлік қызмет көрсетуге шарт жасасты. Шартта 1,267 млрд теңге мөлшерінде таңғаларлық сыйақы сомасы көрсетілген, оны қытайлық компания заңгерлерге алдын ала төлем ретінде аударды.
Сотта «Банк ЦентрКредит» өкілі Қайрат Бекетов қазақстандық компанияның келісімшарт бойынша міндеттемесі небәрі 10% құрайтынын, қалғаны China Xinxing Corporation міндеттемелері екенін мәлімдеді. Сондықтан ол жұмыстардың тек «КазГерСтрой БК» кінәсінен ғана орындалмағанын айтады.
«Атап өткім келеді, «КазГерСтрой БК» ЖШС консорциумнан біржақты тәртіппен шығарылды. Кепілдік беру кезінде кепілдік массасы болғанда, онда тек жылжымайтын мүлік объектілері ғана емес, сонымен қатар құрылтайшылардың кепілдіктері мен келісімшарт бойынша түсетін ақша да болды. Компанияның келісімшарттан шығуы кепілдік массасын азайтты. Ал кепілдіктер арасында «КазАвтоЖолдың» бұрынғы басшысының жеке кепілдігі болды. Өкінішке орай, «Банк ЦентрКредит» АҚ мен China Xinxing Corporation арасындағы сот дауымен байланысты бұл жағдай «КазАвтоЖолдың» әрекеттері мен салғырттығынан туындады. Бұл туралы мемлекеттік органдардың жауаптары айтады», - деді банк өкілі.
Айта кетейік, 2023 жылғы қазан айының соңында, сотта талқылаулар жүріп жатқан кезде, «КазАвтоЖол» компаниясының басқарма төрағасы Мейірхат Қасымбаев «өз қалауы бойынша» деген тұжырыммен лауазымынан кетті. Сонымен қатар, 2017–2019 жылдары («КазАвтоЖолға» дейін) Қасымбаев «Bereke Astana Group» ЖШС арқылы «КазГерСтрой БК» құрылтайшысы болды.
Журналистер дәл осы Қасымбаев қазақстандық қатысушылармен келісімшарттарды бұзуды бастамашылық еткенін және сонымен бірге қытайлық мердігерлерге көмектесуге міндеттенгенін хабарлайды. Олардың айтуынша, ол келісімшарттардың құнын арттыруды бастамашылық еткен және жол құрылысының мерзімдерін бұзғаны үшін қытайлық мердігерлерге қатысты санкцияларды қолданбаған.
Өз кезегінде, «КазГерСтрой БК» өкілі Семен Ересов «КазАвтоЖолдың» China Xinxing Corporation-ға банк кепілдігін берген Қытайдың Экспорттық-Импорттық банкіне ешқандай талап қоймағанына назар аударды.
«Процеске қатысушылар - қытайлық компания мен «КазГерСтрой БК» ЖШС өкілдері - консорциумның жай ғана қатысушылары. Сондай-ақ, талаптарды қою тәртібі бұзылғанын атап өткім келеді. Консорциум «КазАвтоЖолмен» негізгі мердігерлік шарт жасасты. Азаматтық кодекске сәйкес, консорциум ортақ жауапкершілікте болады және міндеттемелерді орындағаннан кейін ғана қалған қатысушыларға талап ету құқығына ие болады. Істі қарау кезінде бұл мәселе неге екені белгісіз көтерілмеді. Қытайлық компанияға ешқандай өндіріп алу қойылмады, яғни China Xinxing Corporation ешқандай өтемақы төлемеді, банк кепілдіктері төленбеді», - деп мәлімдеді Семен Ересов.
Сонымен қатар, ол банк кепілдігін өтеудің нақты сомасы әлі белгіленбегенін атап өтті. Ересов сома консорциум қатысушылары арасындағы төрелік талқылау шеңберінде тек Стокгольм Сауда палатасында белгіленуі керек екенін айтады. Сот алқасы тараптарды тыңдап, шешім жариялады.
«Іс бойынша бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгеріссіз қалдыру. "Банк ЦентрКредит" АҚ-дан China Xinxing Corporation пайдасына 1,267 млрд теңге көлеміндегі өкіл қызметін өндіріп алудан бас тарту. Жауапкердің апелляциялық шағымын ішінара қанағаттандыру. Қаулы жарияланған күнінен бастап күшіне енеді», - делінген қаулыда.
1,267 млрд теңге өкілдік шығыстары өндірілмегеніне қарамастан, «Freelancer-Partners» ЖШС сот орындаушылары арқылы банктің мүлкіне 27,4 млрд теңге сомасына тыйым сала алады.