ФБРК редакциясы қатарынан екінші жыл өңірлерде жәндіктерді немен улайтынын талдап, әкімдіктерді дезинсекция мәселесіне адал қарауға шақырады. Біз жергілікті биліктің мақұлдауымен қалалық ортада қолданылатын пестицидтердің қаншалықты қауіпті екенін және олардың тірі ағзаларға, соның ішінде адамдарға қандай әсер етуі мүмкін екенін бірнеше рет атап өттік.
ФБРК редакциясы Қазақстанда қолданылатын препараттардың токсикологиялық сипаттамаларын талдауды жалғастырады. Басын материалдың алдыңғы бөлімдерінен оқыңыз: Дезинсекция жүргізу кезінде қазақстандықтарды немен улайды 1-бөлім, 2-бөлім.
ХЛОРПИРИФОС
Көбінесе көптеген препараттардың құрамына бірнеше белсенді заттар кіреді. Мысалы, «Циперметрин» жиі шетелдік мамандар зиянды әсерін дәлелдеген «Хлорпирифоспен» біріктіріледі.
2023 жылдың сәуірінде ФБРК редакциясы «Павлодар балаларын пестицидтермен кім улайды» деп аталатын материалдар сериясын шығарды, онда біз Павлодар облысында дезинсекция кезінде бұрын қандай препараттар қолданылғаны және бұл препараттардың әсері аутизм спектрінің бұзылуы бар балалардың туылуына қалай әсер ететіні туралы жаздық.
Сонда біз атап өткендей, 2019 жылы аймақта масалармен күресу кезінде құрамына адамның жүрек-қан тамырлары, тыныс алу және орталық жүйке жүйелеріне күйрете әсер ететін «Хлорпирифос» заты кіретін «Агран» химиялық препараты қолданылған.
Сонымен қатар, 2014 жылы АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі «Хлорпирифос» қолданылған егістіктерден 1,5 км қашықтықта тұратын жүкті әйелдерде аутизм спектрінің бұзылуы бар балалардың туылу ықтималдығы 60% - ға артатынын анықтады.
Кейінірек 2021 жылы АҚШ-та «Хлорпирифосты» қолдануға дәл балалардағы неврологиялық зақымданулармен байланысына байланысты тыйым салуға қол жеткізілді. Еуропалық Одақ елдерінде «Хлорпирифос» та тыйым салынған зат болып табылады.
«Агран» препараты Орал қ. және Сарань қ. да кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, құрамына «Хлорпирифос» және «Циперметрин» кіретін препараттарға Шахтинск қ. қолданылатын «Димигран» препараты, екінші жыл Астанада қолданылып жатқан «Ультрагран» препараты және басқалары жатады.
ТЕТРАМЕТРИН
Біріктірілген заттар қатарына «Альфа-циперметринмен» біріктірілетін «Тетраметрин» де жатады. «Тетраметрин» су ағзалары үшін өте улы. Адамда сыртқы әсер еткенде тері мен көздің тітіркенуін және күйігін тудыруы мүмкін. Затпен ұзақ немесе қайталанатын жанасу тері бөртпесін, қышуды, ұю немесе шаншу сезімін тудырады.
«Тетраметриннің» буларын жұтқанда мұрынның, тамақтың және өкпенің тітіркенуі, сондай-ақ бас ауруы, бас айналу, шаршағыштықтың жоғарылауы, бұлшықет әлсіздігі, жүрек айнуы және тіпті құсу пайда болуы мүмкін.
«Альфа-циперметрин» және «Тетраметрин» қосылысына негізделген препараттарға Жетісу облысында және Шығыс Қазақстан облысында кенелермен күресу кезінде қолданылатын «Фаворит» препараты жатады.
Аталған заттардың комбинациясына негізделген препараттардың тағы бірнеше мысалын және оларды қолдану аймақтарын келтірейік:
- «Тиаметоксам» және «Лямбда-цигалотрин» Шымкент қ., Астана қ. және Атырау қ. қолданылатын «Энжио» препаратының белсенді заттары болып табылады, Абай облысында қолданылатын «Титан» препаратының құрамына кіреді, сондай-ақ Атырау қ. қолданылатын «Изуми» препаратының негізінде жатыр.
- «Дифлубензурон» және «Имидаклоприд» Түркістан облысында шегірткемен күресу кезінде қолданылатын «Локустин» препаратының белсенді заттары болып табылады.
- «Альфа-циперметрин» және «Имидаклоприд» Жетісу облысының Сарқан ауданында және Сарқан қаласында қолданылатын «Борей Нео» препаратының құрамына кіреді.
ФБРК редакциясы жәндіктермен күресу кезінде пестицидтерді пайдалану кезінде көптеген өңірлердің жергілікті билігі Қазақстан аумағында қолданылатын препараттардың рұқсат етілгендігіне сүйенетініне тағы да назар аударады. Бұл ретте әкімдіктер препараттардың ауыл шаруашылығы дақылдарын қорғау үшін рұқсат етілгенін, ал оларды қалалық ортада қолдануға ешқандай рұқсат жоқ екенін ескермейді, ал кейбіреулері елде рұқсат етілген препараттар тізбесін мүлде ұстанбайды.
Біз бұрынғыдай әкімдіктерге қала тұрғындарын қолданылатын препараттардың қаупі туралы ескертуді, сондай-ақ дезинсекция жүргізу кезеңінде сақтық шаралары туралы (түнде терезелерді жабу, балаларды шөпте ойнауға жібермеу және т.б.) хабарлауды сұраймыз.
Сондай-ақ біз әлі де қала билігі қоғамның әлеуметтік жауапкершілікті арттыру және халықтың денсаулығы туралы көбірек ойлау жөніндегі үндеулерін естіп, жасыл желектерді өңдеу кезінде зияндылығы аз препараттарды қолдана бастайды деген үмітімізді жоғалтпаймыз.
Ал бізді алда ыстық жаз маусымы күтіп тұр, бұл ФБРК редакциясына, мүмкін, елде қазақстандық ауылшаруашылық алқаптарына және жалпы елдің өсімдіктер әлеміне қауіп төндіретін шегірткені немен улауды жоспарлап отырғанын қайтадан анықтауға тура келеді дегенді білдіреді.
Жалғасы бар…