Үкімет «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасының іске асырылу барысын қарады.
Қазақстан премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсының мәліметтеріне сәйкес, өткен жылы жоба аясында алғашқы медициналық-санитарлық көмектің 99 нысаны салынды.
Алда тағы 556 медициналық және фельдшерлік пункт, дәрігерлік амбулаториялар салынады.
Жоба сондай-ақ 32 орталық аудандық аурухананы жаңғыртуды көздейді.
Үкімет отырысында хабарланғандай, 10 нысанда тиісті жұмыстар жүргізіліп жатыр, екі емдеу мекемесінде күрделі жөндеу аяқталды.
2023-2024 жылдары 656 медицина қызметкері 152 денсаулық сақтау нысанында жұмыс тапқаны атап өтілді.
Барлығы бағдарлама бойынша тұрақты негізде 1100 маманды жұмысқа орналастыруға уәде берілген.
Сонымен қатар, Қарағанды, Алматы облыстарында және Жетісу облысында кестеден артта қалу тіркелді.
Олжас Бектенов ұлттық жобаны іске асыруға 60,3 млрд теңге бөлінгенін атап өтті. Премьер-министрдің айтуынша, өңірлер 21 млрд теңгеден астам қаражат алды.
Естеріңізге сала кетейік, ауылдық жерлерде медициналық көмек көрсету деңгейін арттыруға бағытталған жоба 2023 жылдан 2025 жылға дейін іске асырылуда.
Осы кезеңдегі қаржыландырудың жалпы көлемі 217,7 млрд теңгені құрауы мүмкін.
2026 жылға қарай жоба аясында елдің барлық ауылдық елді мекендері медициналық көмекке қол жеткізе алады деп күтілуде.
Шынында да, ауылдық денсаулық сақтау жаңғыртуды қажет етеді, ал кейбір жағдайларда емдеу мекемесінің өзінің болуы жергілікті тұрғындар үшін маңызды оқиға болады.
Сонымен қатар, емдеу мекемелері мен білікті мамандардың қарапайым тапшылығынан туындаған медициналық көмекке қол жеткізу мәселесі бірінші жыл емес, аталып келеді.
Тіпті бірінші онжылдық емес.
Бұл мәселеде мемлекет шет қалмайды. Керісінше, тәуелсіздіктің бүкіл кезеңінде үкімет денсаулық сақтау саласында көптеген ірі бағдарламаларды жүзеге асырды.
Алайда, мәселе жобалардың санында және тіпті оларға жұмсалған қаражатта емес шығар.
Жұртшылықты жақын арада басқа мәселе қызықтыруы мүмкін, атап айтқанда, денсаулық сақтауды жаңғыртудың жетістігі мемлекеттік органдардың есептерінде ғана емес, сонымен қатар нақты өмірде де байқалатын кез.
2016 жылы Қазақстанда «Денсаулық» денсаулық сақтауды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы 2016 - 2019 жылдарға бекітілді.
Жобаның бірінші нұсқасында жалпы шығындар шамамен 2 трлн теңгені құрайтыны көрсетілген. 2018 жылы үкімет қаулысымен бағдарлама жаңартылып, шығындар 945 млрд теңгеге дейін төмендетілді.
Жобаның негізгі мақсаты халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығы деңгейін 73,13 жасқа дейін арттыру, денсаулық индексін 0,815-ке дейін және медициналық көмек сапасына қанағаттанушылықты 2020 жылы 48%-ға дейін арттыру болды.
Мемлекеттің күтілетін мақсаттарға қол жеткізе алмағанын түсіну үшін 2020 жылды және коронавирустың басталуын еске түсіру жеткілікті.
COVID-19 халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығының деңгейін төмендеткені анық. Бұл көрсеткіш тек 2022 жылы қалпына келе бастады.
Эпидемия медицина сапасына қанағаттанбаушылық пайызын арттырып қана қоймай, бүкіл денсаулық сақтау жүйесінің кемшіліктерін тағы бір рет әшкереледі.
Көп ұзамай денсаулық сақтау министрлігі «Әрбір азамат үшін сапалы және қолжетімді денсаулық сақтау» «Сау ұлт» ұлттық жобасын әзірледі, ол 2021 жылы іске қосылды.
Жалпы құны 3,6 трлн теңге болатын жоба 2026 жылға дейін ғана аяқталуы керек болса да, 2023 жылы-ақ күтілетін мақсаттар мен нақты нәтижелер арасындағы сәйкессіздіктер көріне бастады.
Мысалы, бұл жобаның негізгі мақсаты отандық фармацевтикалық өнімнің үлесін 2020 жылғы 17%-дан 2025 жылы 50%-ға дейін арттыру болды.
2022 жылы сол кездегі денсаулық сақтау министрі Әжар Ғиният фармацевтикалық өндіріс көлемінің ұлғайғанын мәлімдеді.
Бірақ бұл да жеткіліксіз еді, өйткені мәлімделген көлемдер елдің дәрі-дәрмекке тек 24% қажеттілігін қамтамасыз ете алады.
Сонымен қатар, 2022 жылы ведомство денсаулық сақтау нысандарында 7740 штат бірлігінің жетіспейтінін тіркеді. Дәл сол кезде «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» жаңа жобасы туралы алғаш рет айта бастады.
Ұқсас екі жобаны қатар іске қосу қаншалықты ұтымды екендігі, әрине, ашық сұрақ.
Сонымен қатар, мемлекеттік жобалардың санына қарамастан, емдеу мекемелері мен білікті мамандардың жетіспеушілігі коронавирусқа дейін де, оның кезінде де, одан кейін де аталып өткенін айту керек.
2021 жылы «Сау ұлт» жобасын іске қосу кезінде денсаулық сақтау министрі Алексей Цой «Nur Otan» партиясының сайлауалды бағдарламасының іске асырылуы туралы айтып берді.
Ведомство ауылдық елді мекендерде медициналық көмектің қолжетімділігін қамтамасыз етумен айналысуға, ал 2025 жылға қарай алғашқы медициналық-санитарлық көмектің 1095 нысанын жөндеуге және салуға уәде берді.
Айтпақшы, 2022 жылы «Ауыл – Ел бесігі» бағдарламасы аясында Қостанай облысында денсаулық сақтау нысандарын жөндеуге белсенді кірісті.
Министр сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы кадрлық әлеуетті арттыру және жедел медициналық көмекті уақтылы көрсету үшін «алтын сағат» қағидасын сақтау туралы айтты.
Бұл уәделердің 2023 жылы іске қосылған «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасында көрсетілген нысаналы индикаторларды көбінесе қайталайтыны қызықты.
2010 жылы Қазақстанда «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы іске қосылды, ол көбінесе «Медициналық пойыз» жобасы ретінде белгілі, оның аясында шалғайдағы елді мекендердің тұрғындары тегін медициналық тексеруден өте алады.
Бағдарлама бүгінгі күнге дейін жұмыс істейді.
Ауылдық жерлерде денсаулық сақтауды жаңғырту туралы 2004 жылы айта бастады. Сонда «Ауылды дамыту» мемлекеттік бағдарламасы аясында «Ауылдық жерлердегі денсаулық сақтауда мобильді және телемедицинаны дамыту» жобасы іске қосылды.
Алайда, жобаны толыққанды енгізу елдің көптеген шалғайдағы елді мекендерінде сапалы байланыстың болмауына байланысты мүмкін емес болып шықты.
Содан бері телемедицинаны дамыту мәселесі бірнеше рет көтерілді, бірақ толық шешімін таппады.
Денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртудағы негізгі проблемалардың бірі ретінде қаржыландырудың жетіспеушілігі жиі аталады.
Осы себепті көптеген елдер халықаралық ұйымдардың қолдауына жиі жүгінеді.
Мысалы, 2023 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) Қазақстанның денсаулық сақтауын дамытуға $1,8 млн бөлді.
Мұнда денсаулық сақтау саласы заманауи стандарттарға сай болу үшін үнемі жаңартылып отыруды талап ететінін айту маңызды. Тұрақты даму сөзсіз үлкен шығындарды болжайды.
Мәселе тек осы қаражатты қалай дұрыс басқару керектігінде, сонда көптеген қымбат бағдарламалардың артынан ақыры күтілген нәтиже көріне бастайды.