Жаңа басшы Жоғарғы аудит палатасының (ЖАП) Әлихан Смайылов мәжілістің пленарлық отырысында 2023 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп берді. Аудит нәтижелері бойынша бюджет қаражатын тиімсіз пайдалану сомасы 489 млрд теңгені құрады.
Әлихан Смайылов бюджет қаражатын пайдаланудың төмен тиімділігіне алаңдаушылық білдірді. Айта кетерлігі, аудит жүргізілетін кезеңде үкіметті өзі басқарды. Енді жіберілген олқылықтар туралы есеп бере отырып, Смайылов қол жеткізілмеген көрсеткіштер үшін жауапкершілік тек нақты мемлекеттік органдарға жүктелетінін мәлімдеді.
ЖАП басшысы негізгі ұлттық жобаларға бөлінген бюджет қаражатын игеруге егжей-тегжейлі тоқталды. Мысал ретінде Смайылов «Жайлы мектеп» ұлттық жобасын келтірді, ол бойынша 2023 жылы қаржыландыру толық көлемде берілгенімен, жоба небәрі 38%-ға игерілген.
Сонымен қатар, бірыңғай стандарт бойынша 37 жобалау-сметалық құжаттама уақытылы әзірленбеген. «Кілт тапсыру» шартымен жобалау және салу бойынша жасалған 207 келісімшарттың ішінен ведомстводан тыс сараптаманың оң қорытындысын тек 26 жоба ғана алды.
Ұқсас артта қалу «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» жобасы бойынша да байқалады. 227 нысан бойынша жобалау аяқталмаған. Ағымдағы жылдың басында нысандардың 17% пайдалануға берілмеген.
________________
Салыстыру үшін: 2022 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы ЖАП есебіне сәйкес, 9 ұлттық жоба іске асырылып, оларға 8,1 трлн теңге бөлініп, жалпы игеру 98,1% жетеді деп күтілген. 7 ұлттық жоба бойынша тиімділіктің төмен деңгейі байқалды, бұл өткен жылғы мақсатты параметрлерден артта қалумен байланысты.
Смайыловтың деректері бойынша, 2023 жылы орталық мемлекеттік органдар макроиндикаторлардың 12%-на қол жеткізбеген, ал бюджет шығыстары 100% дерлік орындалған.
_______________
Салыстыру үшін: 2022 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы ЖАП есебіне сәйкес, 94 макроиндикатордың 17-сіне (бұл 18% құрайды) қол жеткізілмеген.
Осыдан басқа, Смайылов әкімдіктерге өңірлік мәселелерді шешуде көбірек дербестік берілгеніне қарамастан, жұмыстың төмен тиімділігі жағдайлары байқалатынын атап өтті. Ағымдағы нысаналы трансферттерді жалпы сипаттағы трансферттер базасына беру есебінен жергілікті бюджеттерге ақшалай көмек 5 трлн теңгеге жуықты құрады. Нысаналы трансферттер тағы 2 трлн теңгеге жуықты құрады.
________________
Салыстыру үшін: 2022 жылы республикалық бюджеттен өңірлерге дамуға арналған нысаналы трансферттер түрінде 1 млрд теңгеден астам бөлінді. Бұл қаражаттың басым бөлігі (64%) Ұлттық қордан берілген трансферттер есебінен қаржыландырылды.
Сонымен қатар, жақында жүргізілген аудит нәтижелері бойынша тек Абай, Жетісу, Ұлытау облыстарында және Алматы облысында бюджеттік инвестициялық жобалардың нормативтік мерзімдерін сақтамау 27% құрады.
Жобаларды іске асыру кейде 10 жылға дейінгі мерзімге созылып, олардың қымбаттауына әкеп соғатыны атап өтілді. Уақытылы аяқталмаған жобалар бойынша жалпы 60%-дан астамға қымбаттау байқалды. Осы 4 өңірдің өзінде орындалмаған жұмыс көлемі үшін 3,4 млрд теңгеге жуық төлем жүргізілді.
ЖАП деректері бойынша, квазимемлекеттік сектор субъектілері 2023 жылы республикалық бюджеттен 1,2 трлн теңгеге жуық қаржыландыру алды. Сонымен қатар, олардың жыл қорытындысы бойынша пайдаланылмаған қалдығы алдыңғы кезеңмен салыстырғанда 2,5 еседен астамға өсті.
________________
Салыстыру үшін: 2022 жылы квазимемлекеттік сектор субъектілерін қаржыландыру 722,2 млрд теңгені құрады (бұл 2021 жылмен салыстырғанда 42%-ға көп, 2022 жылдың қорытындысы бойынша пайдаланылмаған қалдық көлемі 46,3 млрд теңгені құрады.
2024 жылдың қаңтарына қарай үкіметтің қарыздық міндеттемелері 24,9 трлн теңгені құрайды. Тартылған қарыздарға қызмет көрсету бойынша бюджетке жүктеменің ең жоғары нүктесі 2024-2025 жылдарға келетіні атап өтілді.
Естеріңізге сала кетейік, бір жыл бұрын ЖАП-тың бұрынғы басшысы Наталья Годунова 2022 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы пленарлық отырыста сөз сөйлеп, Әлихан Смайылов үкіметінің әрекеттерін сынға алған болатын.