Центр Бараевтың талап арызымен қатарласа ФБРК редакциясы тағы бір сотқа дейінгі талап-наразылық алды – бұл жолы «Барыс» шаруа қожалығынан (ШҚ). Ресми сылтау – «Қазақ Тұлпары» ЖШС төңірегіндегі ахуал туралы, серіктестік басқарма төрағасы Шолпан Мурзагулованың сөздеріне негізделген екі материал.
ТАЛАП-НАРАЗЫЛЫҚТЫҢ МӘНІ НЕДЕ
Талап-наразылық редакцияға 2026 жылдың 22 тамызында келіп түсті. Өтініш беруші, «Барыс» ШҚ басшысы Асқат Төлеуов, біз жазған «Қазақ Тұлпары» ЖШС туралы ақпаратты теріске шығаруды талап етеді.
Еске салайық, бұған дейін ФБРК «Қазақ Тұлпары» базасында Қазақстандағы соңғы мініс жылқы тұқымын сақтау бағдарламасының қалай күйреп жатқанын – қаржыландырудың қысқаруын, мал басын беруді, басшылықтағы кадрлық өзгерістерді баяндаған. Ал кейін – Мурзагулованың өзі бізге инвестор тарапынан болған қауіп-қатерлер туралы және инвестордың ҰАҒОО құрылымдарымен ықтимал байланысы туралы айтқанын жазған.
БҰЛ НЕГЕ БІЗГЕ ҚАТЫСТЫ ЕМЕС
Екі материал да Мурзагулованың сұхбатына негізделген. ФБРК өз атынан айып тақпады. Ал заң мұнда айтарлықтай бірмәнді. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның 68-бабы БАҚ пен журналисті сөз сөйлеулер мен сұхбаттарды жаңғыртқаны үшін жауапкершіліктен тікелей босатады.
Алайда біз өтініш берушіге сол заңның 38-бабын тағы да еске салдық: «Барыс» ШҚ сол материалдарда өз түсініктемесін тегін жариялауға құқылы, және ФБРК мұны жасауға дайын.
МҮМКІН, ІС ЖУРНАЛИСТЕРДЕ ЕМЕС ПА?
Соңғы уақытта ФБРК ҰАҒОО-мен қандай да бір түрде байланысты құрылымдардың мұқият назарына ілікті. Алдымен біз қарсаңында егжей-тегжейлі әңгімелеген Центр Бараев басшылығының талап арызы, енді «Қазақ Тұлпары» туралы материалдарға қатысты наразылық. Қарсы сұрақ туындайды: журналистермен соттасудың орнына, құрылымдардың ішінде не болып жатқанын анықтау керек емес пе? Өйткені Центр Бараевта да, «Қазақ Тұлпары» төңірегінде де мәселелер бар – және бұл, шамасы, біреулердің нақты мүдделерін қозғайды.
Ал ҰАҒОО құрылымдарының қызметі туралы осындай оқиғалардың қаншасы ешкім сұрамағандықтан көлеңкеде қалып қояды?
Мысалы, дәл қазір біз бір қарағанда қарапайым, бірақ шын мәнінде көрнекі тағы бір оқиғаны – Арқалық ауылшаруашылық тәжірибе станциясы (АШТС) туралы зерттеп жатырмыз.
2026 жылдың сәуірінде «Агрохимия» ЖШС соттар арқылы «Арқалық АШТС» ЖШС-нен қарыздарды – шамамен 78 млн теңгені өндіріп алды. Ал «Агрохимияның» құрылтайшылары – «Қаз Таза Өнім» ЖШС және жеке тұлға Есен Байтил.
«Қаз Таза Өнім» 2018 жылдан бері станцияның 49%-ына иелік етеді – қазір қарыз өндіріп жатқан сол станцияның. Айтпақшы, бұл компания туралы 2023 жылы оның АШТС-тің «тіпті ағымдағы мәселелерін де шешпейтіні» жазылған. Бір адам, Есен Байтил, екі жақта тұрған сияқты: станцияға бірлесіп иелік етеді және сонымен бірге байланысты компаниялар арқылы одан ақша өндіріп алуға және жалпы жиналыс шешімдеріне соттық бақылау орнатуға тырысады.
Ал ҰАҒОО-ның өзінің банктік шоттары бірнеше айдан бері тұтқындаулы.
АЛҒАШҚЫ ЖЫЛ ЕМЕС
Ауыл шаруашылығы министрлігімен (АШМ) байланысты құрылымдардың ФБРК-ға қысым жасауы – жаңа тарих емес. 2025 жылы ФБРК негізін қалаушы Кирилл Павлов шегіртке туралы жарияланым үшін, АШМ-ның ресми статистикасымен алшақтаған БҰҰ деректеріне сілтеме жасағаны үшін айыппұл арқалады. Кейін оған қарсы дрондар сатып алу туралы мемлекеттік құжатты сілтеме жасағаны үшін іс қозғалды, ал қарашада іссапар кезінде Қостанай полиция бөліміне мәжбүрлеп әкелінді. Желтоқсанда іс жабылды, бірақ бұзушылықтар табылмағандықтан емес, ескіру мерзімі өткендіктен.
Аграрлық саладағы жемқорлық белгілері туралы материалдардың ФБРК-ға ерекше назар аудартуы заңды сияқты, ал ҰАҒОО-мен байланысты құрылымдардың реакциясы ондағы мәселелер ойдан шығарылған емес, жүйелі деген күдікті тек күшейтеді.
Біз құқық қорғау органдарына осы мәселелерге назар аударуды сұраймыз – дәл осы мәселелерді журналистерге сотқа дейінгі талап-наразылықтар арқылы қоғамнан жасыруға тырысып жатқандай әсер бар.
Бөлек, мәдениет және ақпарат министрлігіне ҰАҒОО-ға және оның құрылымдарына «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның 68-бабының мазмұнын түсіндіруді сұраймыз, болашақта оларда түсінбеушілік туындамас үшін.