«Интергаз Орталық Азия» АҚ (ИЦА) аудиторлары компания өз қызметкерлеріне ұсынатын оқыту бағдарламасында бұзушылықтарды анықтағаннан кейін, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет сотқа дейінгі тергеу жүргізді.
ИЦА қызметкерлеріне арналған оқыту бағдарламасы акционерлік қоғам басқармасының шешімімен бекітілген Жас мамандарды даярлау қағидаларымен реттелді. Алайда аудит процесінде оқытуға заңсыз есептен шығарулар, оның ішінде шетелдік оқу орындарымен қымбат келісімшарттар анықталды. Оқығандардың кейбіреулері компанияның жоғары лауазымды қызметкерлерімен туыстық байланыста болған, бұл процестің ашықтығына қосымша сұрақтар туғызды.
Ratel.kz деректері бойынша, студенттер қатарына бұрынғы QazaqGaz басшысы Қайрат Шәріпбаевтың жиені - Нәзира Сәкен, бұрынғы ИЦА бас директоры Валентин Хванның қызы - Мария, ИЦА заң департаментінің директоры Әлия Қоныраубаеваның қызы - Аяжан Сейтжан және басқалар кірген.
Оқыту бағдарламасына жауапты ИЦА бұрынғы бас директорының бірінші орынбасары Мұқатай Шанбатыров болды. Тергеу деректері бойынша, дәл осы адам студенттермен жұмыс жөніндегі комиссияны басқарған және сонымен бірге АҚ басқармасының құрамына кірген.
Ол білім беру гранттарын беруде негізсіз шешімдер қабылдады деп айыпталды. Оған тағылған бап бойынша - ҚК 195-бабы 5-бөлігі «Алдау немесе сенімді теріс пайдалану жолымен мүліктік залал келтіру» оған мүлкін тәркілеумен 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қауіп төндірді.
«2015 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде комиссияның және басқарманың шешімдері негізінде шетелдік жоғары оқу орындарында оқуға 12 бақытты адамға жалпы сомасы 600 млн теңгеден астам білім беру гранттары берілді. Сонымен қатар, бұрын Есеп комитетінің аудиторлары анықтағандай, акционерлік қоғамда жас мамандарды даярлау қажеттілігін айқындау, кандидаттарды іріктеу тәртібі мен АҚ жас мамандарын даярлау шарттарын реттейтін нормативтік құқықтық құжат болмаған», - делінген хабарламада.
Тергеу анықтағандай, ИЦА есебінен Лондонда, Сингапурда немесе Калифорнияда оқыған 12 түлек бес жыл ішінде өтеу немесе оқу, тұру, стипендия және басқа да шығыстар үшін қаражатты өтеу түріндегі міндеттемелерін іс жүзінде орындамаған.
Аудиторлардың тексеруінен кейін балалары білім беру гранттарын алған кейбір ата-аналар АҚ-ға оқуға жұмсалған ақшаны өтегені хабарланады.
Мысалы, Мария Хванның (64,7 млн теңге) және Әлішер Диханбаевтың (51 млн теңге) ИЦА алдындағы оқу қарызы толығымен өтелді. Қалған 484,95 млн теңгені қылмыстық іс қозғалғаннан кейін Мұқатай Шанбатыров төледі. Содан кейін ол залалды толығымен өтегеніне байланысты, оған қатысты тараптардың татуласуы бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру тоқтатылды.
Еске сала кетейік, бұрын хабарланғандай, ИЦА деректері бойынша, 2015 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде АҚ бағдарламасы бойынша шетелде 11 студентті оқытуға 490,8 млн теңге жұмсалған. Алайда, түлектердің оқудан кейін жұмыс істеуден бас тартуына байланысты, 2021 жылдың соңындағы келісімшарттар бойынша олардың берешегі 446,4 млн теңгені құраған.