CNN, MS NOW және Politico АҚШ Президенті Дональд Трамптың әкімшілігі журналистердің рұқсаттарын кері қайтарып, үш БАҚ-тың Ақ үйге кіруін шектегеннен кейін Колумбия округінің федералдық сотына талап-арыз берді. Редакциялар бұл шешім АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуін және тиісті құқықтық рәсім кепілдіктерін бұзады деп мәлімдейді.
БАҚ НЕЛІКТЕН СОТҚА ЖҮГІНДІ
Үш ақпарат агенттігі АҚШ Үкіметіне 2026 жылғы 21 қыркүйекте талап-арыз бергенін хабарлады. Олар сондай-ақ журналистердің Ақ үйге кіруін қалпына келтіру үшін уақытша тыйым салу бұйрығын сұрауға ниетті.
Талап-арыз жобасында редакциялар Президент БАҚ жарияланымдарына наразылық білдіргеннен кейін рұқсаттарды алдын ала ескертусіз және рәсімсіз кері қайтарғанын мәлімдейді. Үш ұйымның пікірінше, мұндай шешім тек олардың жұмысына ғана емес, сонымен қатар қоғамның үкімет қызметі туралы ақпаратқа қол жеткізуіне де әсер етеді.
ЖУРНАЛИСТЕРГЕ НЕ БОЛДЫ
Шектеулер Трамптың 18 қыркүйекте CNN, MS NOW және Politico үшін тыйым салу туралы мәлімдемесінен кейін басталды. Одан кейін журналистердің баспасөз рұқсаттары істен шығарылды.
19 қыркүйекте MS NOW тілшісі Акайла Гарднер, CNN тілшісі Бетси Кляйн және Politico тілшісі Шайенн Хаслетт Ақ үй аумағына кіруге әрекеттенді. Құпия қызмет қызметкерлері оларды кіргізуден бас тартып, баспасөз рұқсаттарын алып қойды.
CNN мен MS NOW сондай-ақ Ақ үй аумағындағы телевизиялық жабдыққа және камераларға арналған орындарға қол жеткізуден айырылды. Сонымен қатар, CNN Президент қатысатын іс-шараларды бірлесіп жариялау пулынан шығарылды.
ЗАҢДЫҚ ТАЛАПТАР НЕГЕ НЕГІЗДЕЛЕДІ
Талап-арыз, соның ішінде баспасөз бостандығын қорғайтын АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінің ережелеріне негізделген. БАҚ әкімшілік кіруді шектеу туралы шешім қабылдау кезінде жарияланымдарға қатынасы критерийін пайдаланды деп мәлімдеуге ниетті.
CNN жарияланымында сондай-ақ журналист Роберт Шериллге қатысты 1977 жылғы сот прецеденті келтірілген. Сол кезде федералдық соттар оның Ақ үйге рұқсатын қалпына келтірді, ал Колумбия округінің Апелляциялық соты журналистік сөз мазмұнына байланысты кіруді шектеудің немесе қорғалған сөз санаттарын кемсітудің жол берілмейтінін көрсетті.
Соттар бұрын журналистердің қатысуымен ұқсас дауларды қарағаны атап өтілген. Трамптың бірінші президенттік мерзімінде CNN журналисі Джим Акоста мен Playboy тілшісі Брайан Каремнің рұқсаттары тоқтатылғаннан кейін сот талқылаулары туындады. Екінші мерзімде Associated Press-тің Овал кабинеті мен Президент ұшағына кіруін шектегеннен кейін сот дауы туындады.
ТРАМП ӘКІМШІЛІГІ НЕ МӘЛІМДЕЙДІ
Трамп шешімді өзі теріс деп санайтын жарияланымдарға қатынасымен түсіндірді. Оның айтуынша, БАҚ мұндай материалдарды жаза алады, бірақ бұл оларға Ақ үйге кіруді міндетті түрде беруді білдірмейді.
Сонымен қатар, Президент оның әрекеттері еркін баспасөзге қарсы емес, ол «FAKE NEWS» (жалған жаңалықтар) деп атайтын БАҚ-қа қарсы бағытталғанын мәлімдеді. CNN Ақ үйден алдағы талап-арызға қатысты түсініктеме сұрады.
КОНТЕКСТ
Бір уақытта Қазақстанда журналистердің Құрылтай депутаттарына кіруін шектеу туралы пікірталас туындады. Қыркүйекте БАҚ өкілдеріне депутаттарға кулуарларда тікелей жақындау мүмкіндігі шектелді, сұрақтарды баспасөз орталығы арқылы қою ұсынылды.
Медиазаңгерлер мен құқық қорғау ұйымдары журналистердің депутаттарға кіруінің ықтимал шектелуіне алаңдаушылық білдірді. Олардың пікірінше, жаңа талаптардың нақты құқықтық негізі болуы, ресми түрде қабылдануы және алдын ала жариялануы тиіс.
Құрылтай өкілдері өз кезегінде бұл БАҚ жұмысын шектеу туралы емес, журналистердің депутаттармен өзара іс-қимылын реттеу туралы екенін мәлімдеді.
