Қазақстанның зейнеткерлері жиһаз сатып алу, күтпеген шығындарды төлеу, демалыс және базалық қажеттіліктерге жатпайтын басқа да шығындар кезінде қаржылық шектеулерге жиі тап болады. Бұл халықтың өмір сапасын іріктеп зерттеу нәтижелерін көрсетеді 2026 жыл.
ЗЕРТТЕУ ҚАНДАЙ ШЕКТЕУЛЕРДІ АНЫҚТАДЫ
Ranking.kz деректері бойынша, егде жастағы респонденттердің көпшілігі үшін базалық қажеттіліктер қолжетімді болып қала береді. Сұралғандардың 96,9%-ы үйдегі жылуды төлей және қолдай алады, ал 94,9%-ы кемінде екі күнде бір рет етпен, балықпен, тауық етімен немесе тең құнды вегетариандық тағаммен ыстық тамақпен қамтамасыз ете алады.
Сонымен қатар, зейнеткерлердің 5,1%-ы мұндай тағамды өте алмайды, бұл 129 мыңнан астам адамды құрайды. Жиһаз сатып алу кезінде шектеулер айқынырақ: респонденттердің 21,6%-ында кереует, үстел немесе креслоға қаражат жоқ. Сұралғандардың жалпы тобында бұл көрсеткіш 18,2%-ды құрайды.
Зерттеуге қатысқан әрбір оныншы егде жастағы қатысушының маусымға сай екі жұп аяқ киімге ақшасы жетпейді, ал 3,6%-ы тозған киім мен аяқ киімді ауыстыра алмайды.
ҚАНДАЙ ШЫҒЫНДАР ПРОБЛЕМА БОЛЫП ҚАЛАДЫ
Ең айқын шектеулердің бірі — жоспарланбаған шығындарды өтей алу мүмкіндігі. Егде жастағы респонденттердің 21%-ы қарызсыз немесе сырттан көмексіз 30–40 мың теңге көлеміндегі тіпті шағын күтпеген шығындарды да жаба алмайтынын хабарлады.
Бұл ретте шектеулер тек міндетті шығындарға қатысты емес. Сұралғандардың 30,4%-ы үйден тыс бір апталық демалысты өтей алмайды, ал 11,9%-ы — киноға, концертке немесе спорттық іс-шараларға бара алмайды.
Достармен немесе отбасымен айына кемінде бір рет бірлескен түскі ас 80,4% респондент үшін қолжетімді. Тағы 6,3%-ы мұндай кездесулердің мүмкін еместігін ақша жетіспеушілігімен байланыстырады.
ЗЕЙНЕТКЕРЛЕР ҚАЖЕТТІ ТАБЫСТЫ ҚАЛАЙ БАҒАЛАЙДЫ
Зерттеу деректері бойынша, іріктемеге енген 61 жастан асқан әйелдер мен 63 жастан асқан ер адамдардың 75,8%-ы өзін орташа деңгейде қамтамасыз етілген деп санайды. Тағы 18,4%-ы өзін орташадан сәл жоғары қамтамасыз етілгендер санатына жатқызады, ал 2%-ы — аз қамтамасыз етілгендерге.
Бұл ретте жеткілікті табыс туралы түсінік нақты орташа зейнетақы төлемдерінің мөлшерінен айтарлықтай жоғары. Сұралғандардың тек 23,8%-ы отбасының әрбір мүшесіне 260 мың теңгеден аз табысты жеткілікті деп санайды. Ең көп таралған жауап — 260–320 мың теңге: мұндай диапазонды зейнеткерлердің 34,3%-ы атады.
Тағы 14%-тан астамы 320–400 мың теңге шегіндегі табысты жеткілікті деп санайды, ал 14,3%-ы — 400–500 мың теңгені. Зерттеуде келтірілген еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша, 2026 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша ынтымақты және базалық зейнетақының жиынтық орташа мөлшері 157,8 мың теңгені құрады. Ынтымақты зейнетақы тағайындау үшін қажетті еңбек өтілі жоқтар үшін базалық төлем 53,9 мың теңгені құрады, оған қоса зейнетақы жинақтары.
ӨМІРГЕ ҚАНАҒАТТАНУ ЖОҒАРЫ БОЛЫП ҚАЛУДА
Тіркелген шектеулерге қарамастан, егде жастағы респонденттер арасында өмірге қанағаттанудың орташа бағасы 10 баллдан 7,5 баллды құрады.
Өмір сүру жағдайларын олар орта есеппен 7,6 баллға, тұрғын үй сапасын да 7,6 баллға бағалады. Ең төменгі бағалар — өз денсаулығының жағдайы — 6,7 балл — және тұрғын үй жағдайын өз бетінше жақсарту мүмкіндігі — 5,6 балл.
Сонымен бірге, бос уақыттың болуы және моральдық қолдауға деген сенімділік 8 баллдан алды.
Өмірге жалпы қанағаттанбаушылық респонденттердің 0,4%-ында, отбасының экономикалық жағдайына — 0,6%-ында, өз денсаулығына — 4,6%-ында тіркелді. Тұрғын үйді өз бетінше сатып алу немесе тұрғын үй жағдайын жақсарту мүмкіндігіне 16,5% қанағаттанған, 33,5% ішінара қанағаттанған, ал 18,5% қанағаттанбаушылық білдірді.
Жекелеген шектеулер қоршаған ортаға байланысты: ауыз судың сапасына егде жастағы респонденттердің 10,4%-ы, ауаның тазалығына — 8,1%-ы қанағаттанбаған.
