70% -дан астамы қазақстандықтардың несиелері немесе қарыздары бар, ал қарыз алушылардың жартысына жуығы ай сайынғы табысының жартысынан көбін оларды өтеуге жұмсайды. Ел тұрғындары арасында несие жүктемесі тақырыбында жүргізілген сауалнама сондай-ақ ең көп таралған қаржылық міндеттемелер тұтынушылық несиелер мен бөліп төлеу болып қала беретінін, ал несие беру шарттарын қатайтуды жақтаушылар қарсылардан көп екенін анықтады.
САУАЛНАМА ҚАНДАЙ НӘТИЖЕЛЕРДІ КӨРСЕТТІ
DEMOSCOPE деректері бойынша, зерттеуге республикалық маңызы бар 17 облыс пен қаладан — Астана, Алматы және Шымкенттен 1100 адам қатысты. Сауалнама 18 жастан асқан азаматтар арасында телефондық сұхбат әдісімен жүргізілді.
Зерттеу нәтижелері несиелік міндеттемелердің халық арасында кең таралғанын көрсетті. Респонденттердің 72,7%-да несиелер немесе қарыздар бар. Олардың 39,7%-да бір ағымдағы несие немесе қарыз, тағы 33%-да бірнешеуі бар. Зерттеуге қатысушылардың 27%-ы несиелік міндеттемелерсіз қалып отыр.
60 жастан асқан респонденттердің арасында бір ағымдағы несие немесе қарыз сауалнамаға қатысқандардың 32,8%-да бар. Сонымен қатар, бұл жас санатының 49,6%-ы несиелер мен қарыздардың жоқтығын хабарлады.
ҚАРЫЗДЫҢ ҚАНДАЙ ТҮРЛЕРІ ЕҢ КӨП ТАРАЛҒАН
Ең көп таралған қаржылық өнім тұтынушылық несие болып шықты. Оны қарыз алушылардың 70,4%-ы пайдаланады. Сауалнамаға қатысушылардың 45,7%-да бөліп төлеу бар.
Қарыздың басқа түрлері, оның ішінде туыстардан, достардан немесе ломбардтардан алынған қаражат респонденттердің 22,1%-да бар. Автокредиттерді сауалнамаға қатысқандардың 14,4%-ы, ал ипотекалық несиелерді 13%-ы пайдаланады.
Сонымен қатар, зерттеу қарыз алушылар арасындағы жоғары қарыз жүктемесін көрсетті. Ай сайынғы табыстың жартысынан көбін несиелерге қызмет көрсетуге респонденттердің 46,7%-ы жұмсайды.
Тағы 24,5%-ы табысының төрттен бір бөлігінен жартысына дейінгісін төлемдерге жұмсаса, 20,3%-ы ай сайынғы түсімдерінің 25% -тен азын қарыздарды өтеуге бағыттайды.
ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАР НЕСИЕЛЕРДІ НЕ ҮШІН РӘСІМДЕЙДІ
Көбінесе респонденттер тұрмыстық техника сатып алу үшін несие алған — бұл нұсқаны сауалнамаға қатысушылардың 24,2%-ы таңдады. Тұрғын үйді жөндеуге немесе салуға несиелерді 18,9%-ы, ал жалақыға дейін ақша жетіспеушілігінен 17,4%-ы рәсімдеген.
Сондай-ақ несиелер автомобиль сатып алуға (13,7%), басқа қарыздарды өтеуге (9,4%), емделу ақысын төлеуге (8,2%), бизнесті дамытуға (7,8%), ірі отбасылық іс-шаралар өткізуге (6,7%) және білім алу ақысын төлеуге (6,6%) пайдаланылған.
ЗЕРТТЕУГЕ ҚАТЫСУШЫЛАР ӨЗДЕРІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ҚАЛАЙ БАҒАЛАЙДЫ
Алдағы 12 айда өздерінің қаржылық әл-ауқатына толық сенімді сауалнамаға қатысқандардың 39,1%-ы. Тағы 24,2%-ы өздерінің қаржылық болашағына сенімді екенін мәлімдеді.
Сонымен қатар, респонденттердің 16,2%-ы қаржылық тұрақтылыққа сенімсіз екенін, ал 13,9%-ы толық сенімсіздік туралы хабарлады.
Өздерінің қаржылық сауаттылық деңгейін жақсы немесе жақсырақ деп респонденттердің 48,3%-ы бағалады. Орташа деңгейді 36,8%-ы, ал нашар немесе өте нашар деп сауалнамаға қатысушылардың 12,7%-ы атап өтті.
ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАР НЕСИЕ БЕРУДІ ҚАТАЙТУҒА ҚАЛАЙ ҚАРАЙДЫ
Зерттеуге сәйкес, 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап тұтынушылық несиелер беру шарттарын қатайтуды қолдауды респонденттердің 52,5%-ы білдірді. Олардың 31,1%-ы мұндай шараларды толығымен қолдаса, 21,4%-ы қолдайтынын айтты.
Сонымен қатар, сауалнамаға қатысушылардың 13,8%-ы өзгерістерді қолдамайтынын, 23,7%-ы үзілді-кесілді қарсы екенін, ал 10%-ы жауап беруге қиналғанын білдірді.
