Өзбекстан 2026 жылғы Дүниежүзілік баспасөз бостандығы индексінде 180 елдің ішінде 147-орынды иеленді. Өткен жылмен салыстырғанда ел бір орынға көтерілді, алайда оның балы 34,95-ке дейін төмендеді. Сонымен қатар 2024 жылдан бері Өзбекстан 14 орыннан айырылды. Ұзақ мерзімді динамиканың нашарлауы аясында ел Сенаты журналистерді қорғау, БАҚ тәуелсіздігін арттыру және мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз ету жөніндегі шаралар жоспарын бекітті.
ӨЗБЕКСТАН НЕЛІКТЕН ОРЫНДАРЫН ЖОҒАЛТТЫ
Gazeta.uz хабарлағандай, 2026 жылғы 15 қазанда Өзбекстан Олий Мажлисі Сенатының кеңесі елдің «Шекарасыз репортёрлер» (RSF) халықаралық ұйымының рейтингіндегі жағдайын жақсарту туралы қаулы қабылдады.
2019–2022 жылдары Өзбекстан рейтингте 36 орынға көтерілді, алайда 2024 жылдан бері 14 орыннан айырылды. 2026 жылдың қорытындысы бойынша ел 34,95 балл алды, ал баспасөз бостандығы жағдайын халықаралық ұйым «өте күрделі» деп бағалады.
МЕМЛЕКЕТТІК БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ЖУРНАЛИСТЕРГЕ ҚЫСЫМ
Сенат халықаралық ұйым атап өткен негізгі проблемаларды тізіп шықты. Олардың қатарында тәуелсіз жеке телеарналардың жеткіліксіз дамуы, БАҚ-қа мемлекеттік бақылаудың жоғары деңгейі және жекелеген блогерлердің мемлекеттік органдармен тығыз байланыстары бар.
Құжат сондай-ақ лауазымды тұлғалар тарапынан журналистерге экономикалық қысым жасау жағдайларын, заңнамалық реформалардың жеткіліксіздігін және мемлекеттік БАҚ-та сыбайлас жемқорлықтың шектеулі түрде жариялануын көрсетеді.
Сонымен бірге Сенат халықаралық ұйым Өзбекстанда жүргізілген реформалар мен ақпараттық саладағы оң өзгерістерді жеткілікті ескермеді деп санайды.
БИЛІК ҚАНДАЙ ШАРАЛАР ҚАБЫЛДАДЫ
Жағдайды жақсарту үшін парламент, мемлекеттік ведомстволар және үкіметтік емес ұйымдар өкілдерінің қатысуымен арнайы жұмыс тобы құрылды.
Бекітілген жоспарға сәйкес, билік мыналарды жүзеге асыруды көздеп отыр:
- Журналистер мен блогерлер қызметіне қатысты заңнамалық шектеулерді қайта қарау.
- БАҚ қызметкерлерін қылмыстық қудалау жағдайларын және босатылған журналистерді оңалту мәселелерін зерделеу.
- Өзін-өзі цензуралау, қысым және кәсіби қауіпсіздік туралы жыл сайынғы анонимді сауалнамалар енгізу.
- Журналистерді қауіп-қатер мен қудалаудан қорғау тетіктерін жақсарту.
- Медиаомбудсман институтын құру және сөз бостандығын тәуелсіз мониторингтеу жөнінде ұсыныстар әзірлеу.
Мемлекеттік органдардың ашықтығына ерекше назар аударылды. Жоспар журналистермен өзара іс-қимылдың бірыңғай стандарттарын әзірлеуді және басшылардың ақпаратқа қолжетімділікті қамтамасыз ету жөніндегі жұмысын бағалауды көздейді.
БИЛІК ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАҒАНЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРТПЕКШІ
Өзбекстан сондай-ақ «Шекарасыз репортёрлерге» 2026 жылғы есептегі болжамды қателіктерге қатысты дәйектері бар ресми өтініш жіберуді жоспарлап отыр.
Билік халықаралық сарапшылар мен шетелдік БАҚ өкілдерін шақырып, олардың тәуелсіз журналистермен кездесулерін ұйымдастыруды және реформалар туралы материалдар жариялауды жоспарлап отыр.
Қаулыда жауапты ведомстволардың Сенат пен әділет министрлігінің алдында тоқсан сайын есеп беруі көзделген. Алайда жоспарланған шаралардың нақты нәтижелері әзірге белгісіз.
