Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл шараларының тиімділігіне жүргізілген мемлекеттік аудит нәтижелерін ұсынып, көлеңкелі сектормен күрес және үйлестірудегі жүйелі кемшіліктерді анықтады.
Ведомствоның баспасөз қызметінің мәліметінше, көлеңкелі экономиканың ЖІӨ-дегі үлесі 2017 жылы 28,8%-дан 2023 жылы 17,5%-ке дейін төмендегеніне қарамастан, мемлекеттік саясатты іске асыруда елеулі проблемалар бар. Хабарланғандай, Қазақстан дамыған ЭЫДҰ (Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы) елдеріне тән 15% көрсеткішке қол жеткізуге ұмтылады.
Аудиторлардың ақпараты бойынша, басты кедергі ретінде аудиторлар бірыңғай үйлестіруші органның жоқтығын атайды. Бұрын бұл функцияларды Қаржылық мониторинг агенттігі (ҚМА) атқарған, бірақ кейін олар ведомство ережесінен алынып тасталған.
«Мемлекеттік органдардың үйлесімді жұмысы байқалмайды. Кешенді жоспарлар көлеңкелі экономиканы төмендетуге жеткілікті бағытталмаған. Іс-шаралар нашар пысықталған, кейбірі іс жүзінде орындалмай бақылаудан алынып тасталады. Олардың көлеңкелі экономиканы төмендетуге әсері бағаланбайды. Сонымен қатар, аудит елде айтарлықтай көлемдегі жасырын айналым барын көрсетті», — деп атап өтті ЖАП төрағасы Әлихан Смайылов.
Аудиторлар сондай-ақ байқалмайтын экономиканы анықтау әдістемелеріне күмән келтірді.
«Мысалы, қолма-қол ақшасыз айналым коэффициенті қолданылады. Бұл жеке тұлғалардың тауарлар мен қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз төлемдерінің ЖІӨ-ге қатынасы. Бірақ мұндай төлемдердің үлесі жыл сайын өсіп отыр, бұл көлеңкелі экономиканың деңгейін автоматты түрде «төмендетеді». Сондықтан бұл коэффициенттің негізділігі күмән тудырады», - делінген хабарламада.
Сонымен қатар аудит деректері бойынша, ресми жалақы мен еңбек мигранттарының аударымдары арасында елеулі алшақтық бар. Үш орталықазиялық елдің азаматтары үш жыл ішінде Қазақстанда ресми түрде 136 млрд теңге тапқан, бірақ Отанына шамамен 1 трлн теңге аударған.
Аудит нәтижелері бойынша анықталды:
- кіріс бөлігі бойынша бюджеттің 74 млрд теңге сомасындағы жанама шығындары;
- 18 процедуралық бұзушылық;
- 23 жүйелік кемшілік.
Еске сала кетейік, бұған дейін ЖАП автомобильдердің көлеңкелі импорты салдарынан бюджеттің ықтимал шығынын 71 млрд теңгеден астам деп бағалаған болатын.