Әділет министрлігі Қазақстанның мәлімдеуінше, қазақстандық соттың North Caspian Operating Company (NCOC) компаниясынан экологиялық айыппұл өндіру туралы шешімі 2026 жылғы 20 шілдеге дейін ерікті түрде орындалуға тиіс. Ведомство сондай-ақ UNCITRAL коммерциялық төрелігінің аралық қамтамасыз ету шарасы ел аумағында автоматты түрде заңды күшіне ие емес екенін хабарлады.
ӘДІЛЕТ МИНИСТРЛІГІ ӨНДІРУДІ НЕГЕ ЗАҢДЫ ДЕП САҢАЙДЫ
Әділет министрлігінің деректері бойынша, экологиялық айыппұл күкіртті сақтау кезінде экологиялық заңнама талаптарын бұзумен байланысты. Ведомство өндіріп алудың заңдылығы қазақстандық соттардың шешімдерімен расталғанын атап өтеді.
Министрлік 2026 жылғы 19 маусымда Атырау облыстық соты Атырау облысының экология департаменті салған айыппұл бойынша төменгі сатыдағы соттың шешімін күшінде қалдырғанын еске салды. Ведомствоның мәлімдемесіне сәйкес, сот актісі заңды күшіне еніп, 2026 жылғы 20 шілдеге дейін ерікті түрде орындалуы тиіс.
ӘДІЛЕТ МИНИСТРЛІГІ UNCITRAL ТӨРЕЛІГІ ТУРАЛЫ НЕ ДЕДІ
UNCITRAL төрелігінің инвестициялық емес, коммерциялық екендігі, сондықтан оның өкілеттіктері жеке құқықтық дауларды қараумен шектелетіні және мемлекеттің егеменді өкілеттіктерін жүзеге асыруға таралмайтыны хабарланды. Ведомство сондай-ақ шетелдік коммерциялық төреліктің қамтамасыз ету шаралары Қазақстанда автоматты түрде қолданылмайтынын және құзыретті соттың тануын талап ететінін, ал бұл жағдайда, министрліктің мәлімдеуінше, олай болмағанын атап өтті.
20 ШІЛДЕДЕН КЕЙІН НЕ БОЛАДЫ
Әділет министрлігінің ақпараты бойынша, егер айыппұл 2026 жылғы 20 шілдеге дейін ерікті түрде төленбесе, NCOC және оның мердігер компанияларына қатысты мәжбүрлеп орындату шаралары қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда өндірілген соманың 10% мөлшерінде қосымша атқарушылық санкция ұстап қалуы мүмкін.
ДАУ БОЙЫНША ТАРАПТАРДЫҢ ҰСТАНЫМДАРЫ
Экологиялық айыппұлды өндіру мемлекеттің экологиялық заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету және қоғамдық мүдделерді қорғау жөніндегі өкілеттіктерін жүзеге асыруына жатады.
Өз кезегінде, NCOC экологиялық тексерудің қорытындыларымен келіспейді, тексеру нәтижелеріне және өндіріп алу мөлшеріне дау айтады, сондай-ақ UNCITRAL төрелік трибуналының аралық шешімі төрелік ісін қарау аяқталғанға дейін айыппұлды өндіруге тыйым салатынын мәлімдейді, деп хабарлайды Reuters.
Министрлік сондай-ақ компанияның жалғасып жатқан төрелік ісі туралы мәліметтерді жариялауы халықаралық төреліктің құпия сипатына сәйкес келмейтінін мәлімдеді.
ДАУДЫҢ МӘНМӘТІНІ
Дау 2022 жылғы экологиялық тексеру нәтижелеріне байланысты, оның барысында Атырау облысының экология департаменті Қашаған кен орнында күкірт сақтау нормативтерінің асып кеткені туралы қорытындыға келді. Тексеру қорытындысы бойынша компанияға 2,3 трлн теңге өндіріп алу талабы қойылды.
Осы іс бойынша сот талқылауы 2023 жылдан бері жалғасуда және дау тек Қазақстан соттарында ғана емес, халықаралық коммерциялық төрелікте де қаралуда.
Бұған дейін Атырау облысының прокуратурасы экологиялық рұқсатсыз шикі газды нормативтен тыс жағуға байланысты экологиялық залал үшін NCOC-тен 3,6 млрд теңге өндірілгенін хабарлаған болатын.
Сонымен қатар, экология және табиғи ресурстар министрлігі 2022–2024 жылдары мұнай өндіруші «Теңізшевройл», NCOC, «Каспий Мұнай» және «Маңғыстаумұнайгаз» компанияларына экологиялық заңнаманы бұзғаны үшін жалпы сомасы 61,1 млрд теңгеден астам айыппұл салынғанын хабарлады.
NCOC қызметі Мәжілісте де талқыланды. Жиын барысында депутаттар компанияның басқарушы директоры Джанкарло Руйға экологиялық талаптардың сақталуына қатысты сұрақтар қойып, компанияда қоршаған ортаны қорғау саласында стратегия бар-жоғына қызығушылық танытты.
Сұрақтарға жауап бере отырып, Джанкарло Руй компания айыппұлдарды төлеуді экологиялық талаптарды сақтауға балама ретінде қарастырмайтынын мәлімдеді. Оның айтуынша, NCOC Қазақстанда жұмыс істейді, үздік стандарттарды ұстанады және заңнаманы сақтайды.
