2006–2007 және 2025 жылдар аралығындағы ауыл шаруашылығы санақтары арасындағы кезеңде Қазақстанда жеке қосалқы шаруашылықтардың саны 31%-ға қысқарды, ал ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының саны екі еседен астам өсті. Сонымен қатар ФБРК-ның фермерлер мен ЖҚШ иелері арасында жүргізген өз сауалнамасы санақтың жарияланған процедурасы мен респонденттердің оны өткізу туралы сипаттауы арасында айырмашылықтарды анықтады.
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ШАРУАШЫЛЫҚТАРЫНЫҢ САНЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда 289,5 мың ауыл шаруашылығы құрылымы болды. Бұл 2006–2007 жылдардағы санақ қорытындыларымен салыстырғанда 42%-ға артық.
Сонымен қатар жекелеген санаттардың динамикасы айтарлықтай ерекшеленеді. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының саны 120%-ға — 9,5 мыңнан 20,9 мыңға дейін өсті, шаруа және фермер қожалықтары ЖК-мен бірге 38%-ға, 268,3 мыңға дейін өсті.
Сонымен бірге жеке қосалқы шаруашылықтардың (ЖҚШ) саны 2,19 млн-нан 1,5 млн-ға дейін азайды. ҰСБ аграрлық сектор құрылымының қызметті жүргізудің ұйымдастырылған нысандарына қарай ығысуын атап өтеді.
ЖЫЛҚЫ БАСЫ ҚАЛАЙ ӨСТІ
Мал шаруашылығында ең айтарлықтай өсім жылқылар бойынша тіркелді: олардың басы 266%-ға өсіп, 4,52 млн басқа жетті. Түйелердің саны 106%-ға, 285,6 мыңға дейін, ірі қара мал (ІҚМ) және қой мен ешкі — әр санатта 51%-ға өсті. Құс басы 45,54 млн басты құрап, 61%-ға өсті.
Шошқа шаруашылығында қарама-қарсы динамика байқалады: шошқалардың саны 63%-ға қысқарып, 477,5 мың басқа дейін азайды.
Мал ұстау құрылымы да өзгерді. Мысалы, ІҚМ-ның 53%-ы шаруа және фермер қожалықтарына, 36%-ы жеке қосалқы шаруашылықтарға және 10%-ы ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына тиесілі. Малдың жалпы саны бойынша Түркістан облысы — 1,15 млн бас көш бастап тұр, одан кейін Батыс Қазақстан облысы — 1,04 млн және Абай облысы — 817,3 мың.
ЖЫЛЫЖАЙ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ҚАЛАЙ КЕҢЕЙДІ
Ауыл шаруашылығы алқаптарының жалпы ауданы 90,1 млн гектарды құрады. Оның 62,3%-ын жайылымдар, 31%-ын егістік алқаптары алып жатыр. Ашық топырақтағы егіс ауданы 23,2 млн гектарға жетіп, алдыңғы санақпен салыстырғанда 26,7%-ға өсті. Негізгі дақыл — бидай, оған егістіктің 53%-ы тиесілі.
Сонымен қатар нақты суармалы жерлер 1,27 млн гектарды, немесе егіс ауданының тек 5,4%-ын ғана алып жатыр.
Жылыжай шаруашылығының динамикасы ерекше көзге түседі. Елде жалпы ауданы 14,3 млн шаршы метр болатын 10,3 мың жылыжай бар. 2006–2007 жылдардағы санақпен салыстырғанда олардың саны 430,3%-ға, ал жалпы ауданы 1711%-ға өсті. Өнеркәсіптік жылыжайлардың саны бар-жоғы 622, алайда оларға барлық жылыжай ауданының 57,1%-ы тиесілі.
САЛАДА ҚАНША АДАМ ЖҰМЫС ІСТЕЙДІ
Ауыл шаруашылығы құрылымдарында 706,9 мың қызметкер тіркелген, оның 587,5 мыңы — тұрақты, 119,4 мыңы — маусымдық. Өндірісте тікелей 539,5 мың адам жұмыспен қамтылған.
Санақ аквакультураны да қамтыды. Елде жалпы жобалық қуаты жылына 31,9 мың тонна болатын 775 балық өсіру шаруашылығы саналды. Ең көп таралған түр — тұқы, оны шаруашылықтардың 60,3%-ы өсіреді.
ФБРК НЕНІ АНЫҚТАДЫ
ФБРК редакциясы әртүрлі өңірлерден, оның ішінде Ақмола, Қостанай, Қарағанды, Жамбыл, Түркістан облыстарынан және Абай облысынан 30-дан астам фермерден сауалнама жүргізді. Сауалнамаға қатысқандардың ешқайсысы өзіне ауыл шаруашылығы санағын жүргізу үшін санақ жүргізушілер келгенін растаған жоқ.
Ұқсас жағдай ЖҚШ иелеріне сауалнама жүргізу кезінде де қалыптасты: сұхбаттасқандардың ешқайсысы да санақ жүргізушілердің келуі туралы хабарлаған жоқ. Сонымен қатар респонденттер шаруашылықтар туралы мәліметтерді жинау ауылдық әкімдіктер арқылы белсенді жүргізілгенін, онда қажетті ақпарат сұралғанын айтты.
ФБРК сауалнамасының нәтижелері бойынша, мәліметтердің бір бөлігі ауылдық әкімдіктер арқылы, оның ішінде Бюроның қолда бар деректерінің негізінде, фермерлер мен ЖҚШ иелерінен тікелей сауалнама жүргізбей-ақ жиналуы мүмкін деп болжайды. Сонымен қатар жарияланған деректер санақтың ресми статистикалық негізі болып қала береді, алайда бастапқы ақпаратты жинау жағдайлары қосымша назар аударуды талап етеді.
