ФБРК редакциясы 2026 жылғы ақпан айынан бастап аймақтағы аусылдың ықтимал таралуын қадағалап отыр. Осы уақыт ішінде біз бірнеше ірі материалдар жарияладық — Ресейдегі жаппай мал сою, сайғақтар арқылы аурудың жақындауы, құпия ветеринариялық статистика туралы. Әр жолы ресми ведомстволар үнсіз қалды. Алайда бүгін жағдай үнсіз қалу мүмкін емес деңгейге жетті: бәрі аурудың ел ішінде екенін көрсетеді, сайғақтар қырылып жатыр, фермерлер дабыл қағуда, ал эпизоотиялық қысым сақинасы — Сібірден Шыңжаңға дейін — тұйықталды. Біздің редакцияға мал шаруашылығымен айналысатындардың өтініштері, оқиға орнынан бейнежазбалар және мемлекеттік органдар, біздің ойымызша, жарыққа шығармауды жөн көретін ішкі құжаттар түсуді жалғастыруда.
НЕ БОЛДЫ
2026 жылғы ақпанда ФБРК қазақстандық басылымдардың арасында бірінші болып назар аударды Новосібір, Омбы, Свердлов облыстарындағы және Алтай Республикасындағы жаппай мал союға, ресейлік ветеринариялық шаралардың Қазақстандағы эпизоотиялық жағдаймен байланысын сипаттап. Ресей билігі ресми түрде пастереллез және құтыру туралы айтты. Бірақ қолданылған хаттама — 5 км-ге дейінгі радиусқа барлық сезімтал жануарларды жою, ұшаларды өртеу, полиция қатысуымен бекеттер, тәуелсіз сараптамадан бас тарту — аусылға қарсы күрес процедурасын дәл қайталады. Сол кезде ФБРК негізін қалаушы, агросарапшы Кирилл Павлов шаралардың ауқымы пастереллезге мүлдем ұқсамайтынын атап өтті.
Наурызда біз назар аудардық Қазақстандағы ветеринариялық статистиканың «ҚҚП» — «қызметтік қолдануға арналған» грифімен жабық екеніне. ФБРК-тің ауыл шаруашылығы министрлігінің ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетіне (ВБҚК АШМ) ауру ошақтарының саны және вакцинация қамтылуы туралы сұрауы бас тартумен қайтарылды. Бір қызығы, денсаулық сақтау министрлігінің санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті адамдардағы бруцеллез бойынша ұқсас статистиканы ашық ұсынды.
Сәуірде біздің редакция тіркеді Батыс Қазақстан облысы (БҚО) Қазталов ауданынан ауру сайғақтардың алғашқы бейнежазбаларын және ветеринария ғылымдарының докторы Ғайса Әбсатировтың бағасын жариялады: белгілер — жоғары температура, ауыз шырышты қабығының зақымдануы, ақсақтық, жаппай өлім — аусылдың клиникалық көрінісіне дәл сәйкес келді.
Бүгін бұл жарияланымдар болжам емес, керісінше, салалық ведомстволар неге екені белгісіз айтуға асықпайтын орын алған факт.
СІБІРДЕН SAT1
Ресейлік ресми тұлғалар мыңдаған мал басының өлімін пастереллез деп атай отырып, аусылды жоққа шығарған кезде, сібірлік БАҚ пен тәуелсіз дереккөздер мүлдем басқаны айтты. Ашық дереккөздерде жақында пайда болған Сібір аймақаралық Россельхознадзор басқармасының 2026 жылғы 29 қаңтардағы және Россельхознадзордың федералды ветеринариялық және фитосанитариялық қадағалау қызметінің басшысы Сергей Данквертке арналған баяндамасы ерекше қызықты болды. Құжатты басқарма басшысы Александр Баев қол қойған.
Құжаттан аусылдың Новосібір облысының Черепанов ауданында «Медвецкий» асыл тұқымды зауыты ЖАҚ және «Сибирская Нива» ЖШС («Огнева Заимка» мал шаруашылығы кешені) шаруашылықтарында анықталғаны көрінеді. Алғашқы клиникалық белгілер 2026 жылғы 16 қаңтарда тіркелген. Лабораториялық растау 24 қаңтарда алынған. Құжат деректері бойынша, көрсетілген шаруашылықтардағы шамамен 10 мың бастан шамамен 2 500 баста клиникалық көріністер тіркелген.
Сонымен қатар, Владимирдегі ветеринариялық зертханадағы зертханалық зерттеулер SAT1 ішкі түрін анықтады — бұл қолданылатын вакцина құрамына кірмейтін штамм. Дәл осы штамм бұрын Қытайда (Ганьсу провинциясы және Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы) — Қазақстан шекарасында анықталған.
Жұқтырылған шикі сүттің жалпы көлемі 2 672 840 кг Алтай өлкесінің, Омбы және Новосібір облыстарының өңдеу кәсіпорындарына жөнелтілген. Қолайсыз шаруашылықтардан 58 бас ірі қара мал (ІҚМ) жеткізілген. Медициналық бақылауға 388 адам алынған. Айналымда «Вимм-Билль-Данн» АҚ, «Татарский маслокомбинат» ААҚ, «Толмачевский молочный завод» АҚ, «Гулливер» ЖШС сияқты кәсіпорындардың өнімдері болған. Алдын ала шамамен 4 000 бас ІҚМ жоюға — одан кейін өртеумен қансыз әдіспен жоюға бұйрық берілген.
Құжат қаңтар айының соңынан бері болған. Россельхознадзор, сібірлік медиа деректері бойынша, ақпарат қоғамдық кеңістікте пайда бола бастағанда күдікті тез теріске шығаруға көшкен. Ішкі құжаттаманың ресми арналар арқылы емес, белгісіз дереккөз арқылы жария болуының өзі өте айқын.
Егер бұл деректерді ФБРК наурызда сипаттаған көрініске қойсақ, бір ғана қорытынды шығады: Сібірде аусыл, SAT1 штаммы болған және ол ақпараттық бақылау жағдайында таралған.
ҚАЗАҚСТАН ҚОРШАЛДЫ
Профессор Ғайса Әбсатиров сипаттаған және ФБРК редакциясы тіркеген жағдайды бүгін гипотетикалық деп айту мүмкін емес. Барлық белгілер бойынша, Қазақстан эпизоотиялық қысым сақинасында қалды.
Солтүстік пен батыстан — Ресей. Құжаттық расталған SAT1 Новосібір облысында, оның ареалы Солтүстік Қазақстан және Павлодар облыстарымен шектесетін аймақты қамтиды. Омбы, Свердлов облыстарында, Алтай Республикасында және бірқатар басқа аймақтарда жаппай мал сою.
Шығыстан — Қытай. Ганьсу провинциясы мен Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданында — тікелей қазақстандық шекарада ресми расталған аусыл індеті. Анықталған штамм — жоғары жұқпалы, Қытайда қолданылатын вакциналарға төзімді, сырттан әкелінген деп болжанады. Бұл Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымына (ДДҰ) ресми хабарлама берген аймақтағы жалғыз ел.
Оңтүстік пен оңтүстік-батыстан — Қазақстан аумағы арқылы Өзбекстан және Қырғызстан бағытына ауру малды транзиттеу әрекеттері тіркелген, олардың ветқызметтері, профессор Әбсатировтың бағалауы бойынша, шынайы эпизоотиялық жағдайды да жасыруда.
Іштен — сайғақтар. Бұл жеке және, мүмкін, ең басқарылмайтын қауіп.
ТІРІ ВЕКТОР РЕТІНДЕ САЙҒАҚ
ФБРК редакциясына БҚО-дан бейнежазбалар түсуді жалғастыруда: ақсақ, бағдарын жоғалтқан, сілекейі мол ағатын жануарлар. Батыс Қазақстан облысының фермерлері ауру сайғақтардың табындарға қалай келетінін айтады — теңселіп, аузынан көбік ағып, тұмсығында жаралар бар. Жануарлардың өлекселері барлық жерде жатқаны хабарланады — кейде тазалайтын жолдардың бойында ғана емес, сонымен қатар ешкім келмейтін жайылымдарда да. Фермерлердің айтуынша, ветеринарлар шамадан тыс жүктелген: олар тәулік бойы шаруашылықтарды аралап, малды емдейді және о