Солтүстік Қазақстан облысында Габит Мүсірепов ауданының Новоишим ауылында бірегей жабық типтегі тазарту құрылыстарын салу кезінде 3,3 млрд теңгеден астам қаражатты тиімсіз пайдалану фактісі анықталды. 95 пайыздық дайындығы бар нысан коммуналдық меншікке берілмеді, ал жобаны жүзеге асыру жүйелі қателіктерден — жобалаудан бастап мемлекеттік сатып алу мен қадағалауға дейін мүмкін болмады.
ORDA мәліметінше, 2018 жылғы мамырда аудандық ТКШ бөлімі «Caspian Contractors Trust» ЖШС-мен 3,3 млрд теңге сомасына келісімшарт жасасқан. Компания бір жыл ішінде кәріз желілері мен жабық типтегі тазарту құрылыстарын салуға міндеттенген.
Жобаны пилоттық деп атаған: сарқынды сулар механикалық сүзуден бастап ультракүлгін дезинфекцияға дейін көп сатылы тазартудан өтуі керек еді, ал резервуарларды ғимарат ішіне орналастыру, авторлардың ойынша, ағынды сулардың қатуын және жағымсыз иістерді болдырмайтын. Нысан өңірдің экологиялық мәселелерін 2025 жылға дейін шешу жол картасына енгізілді, алайда жоба пайдалануға берілмеді.
Белгілі болғандай, 2021 жылдан 2024 жылға дейін орындалған жұмыстардың бірде-бір актісіне қол қойылмаған. Бұл ретте тапсырыс беруші 18 қосымша келісім жасасып, мерзімдер мен қаржыландыру кестесін дәйекті түрде өзгерткен: нормативтік 21 ай 74 айға дейін созылған.
Тексеру мемлекеттік сатып алу, жобалау, құрылыс және бюджет қаражатын жұмсауда бұзушылықтарды анықтады. Жоба техникалық-экономикалық негіздемесіз бекітілген, ал таңдалған технологиялық шешім халқы 1,2 млн-нан 8 млн адамға дейінгі қалаларға арналған. Ал Новоишимде 12 мыңға жуық тұрғын тұрады, оның жартысы автономды кәрізді пайдаланады.
Тапсырыс беруші 164 млн теңге көлеміндегі банк кепілдіктерін жоғалтқаны, ал мердігерге мерзімінен бұрын берілген талап-арыз талаптарды қанағаттандырудан бас тартуға әкеп соққаны атап өтіледі. Сараптама жұмыс көлемі актілерінің нақты дайындық дәрежесіне сәйкес келмейтінін анықтады.
«Жоба бастапқыда тәулігіне 6000 текше метрге есептелген еді. 2020 жылы қуаттылық екі есеге — 3000 текше метрге дейін төмендетілді, бірақ жоба құны азайған жоқ. Сонымен қатар, 2024 жылғы қыркүйекте мердігер мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауының рұқсатынсыз жұмыс жүргізген», — деп хабарлады комиссияда.
Комиссия мүшесі Марат Ебжанов түпкілікті нәтижеге қол жеткізілмегенін, ал бюджет елді мекеннің нақты қажеттіліктеріне сәйкес келмейтін елеулі шығындарға ұшырағанын атап өтті.
Жиналыста ауылдық шенеуніктер мерзімдердің бұзылу себептерін түсіндіруге тырысты. Аудан әкімінің орынбасары Ерлан Аманжоловтың сөзінше, себептердің бірі пандемия, сондай-ақ жобада жабдықтың бір бөлігінің болмауы.
«Нысанның өзі техникалық жағынан күрделі, үлкен. Жобаға түзету енгізілді, оған осы нысан жұмыс істей алмайтын жабдық енгізілмеді. Осыған байланысты біз бүкіл нысанға сот сараптамасын жүргізіп, жобаға түзету енгізіп, қосымша жабдықты қосқымыз келеді. Сонымен қатар, бізде жоба бойынша міндетті түрде болуы керек зертхана жоқ, өйткені бұл тазарту ағынды сулары, талдау алу қажет», — деді ол.
Қазір аудандық билік мердігермен соттасып, қалған 5% жұмыстың құнын — 153 млн теңгені — қайтаруды және жоба авторына түзету жүргізу міндетін жүктеуді талап етуде.
Алдын ала мәліметтер бойынша, нысанды 2027 жылдан ерте емес пайдалануға беруге болады. Құрылысты аяқтау үшін қосымша қаржыландыру қажет болуы мүмкін. Комиссия отырысында болашақ тариф мәселесі де көтерілді.
«Біз есептегеніміздей, жылына 300 млн теңге тек электр энергиясына ғана кетеді. Бірақ жалақы да төлеу керек, қосымша шығындар да болады. Мемлекет тарапынан субсидиялау болмаса, халыққа қызмет құны өте жоғары болады», — деп хабарлады аудан әкімінің орынбасары.
7 жыл ішінде жоба ауданның төрт әкімін ауыстырғаны, бірақ олардың ешқайсысы бастапқыда Новоишимдегі экологиялық жағдайды жақсарту үшін негізгі деп аталған нысанның құрылысын аяқтай алмағаны атап өтіледі.