ФБРК редакциясына «Нұрлы» тұтыну кооперативінің (ТК) мүшелері жүгінді, олар Астанадан 50 шақырым жердегі бақша учаскелерінен айырылу мәселесіне тап болды. Жер учаскелері су басу қаупіне байланысты көшірілген, кейін мүлдем бөтен адамдардың қолына өтіп кеткен. Алайда, осы шатасқан жағдайды түсіну үшін бізге ең басына оралу қажет.
2007 жылы Ақмола облысы Целиноград ауданы әкімінің қаулысымен Талапкер ауылдық округінде орналасқан 1041 га аумағындағы жер учаскесі бақша шаруашылығын жүргізу және бақша массивтерін орналастыру үшін «Астана-Өнім» АҚ жеке меншігіне өтті.
2008 жылы «Астана-Өнім» осы аумақта ұсақ учаскелерді сатуға кірісті. Жаңа иелері бақша массивін абаттандыру бойынша құрылысты ұйымдастырумен, келісімшарттар жасасумен және жұмыстарды төлеумен айналысқан «Нұрлы» ТК құрды.
Рас, бір нюанс болды. Учаскелер су басу қаупі аймағында орналасқан болатын, бұл туралы меншік иелері, әрине, хабардар еді. ҚР ТЖМ ұсынысы бойынша, 2010 жылы кооператив массивті қайта орналастыру қажеттілігі туралы шешім қабылдады.
Акционерлік қоғам жауапкершілікті өз мойнына алып, қауіпсіз аймақта 305 га аумағындағы учаскені сатып алды, 2011 жылы бақша учаскелері осы жерге көшірілді.
Целиноград ауданының Әділет басқармасы қайта орналастырылған учаскелердің иелеріне бірыңғай мемлекеттік базаға өзгерістер енгізу үшін жаңа мекенжай беру туралы анықтама берді. Оларды жаңа мемлекеттік актілерді дайындаудың қажеті жоқ екеніне сендірді, себебі учаскелер бір кадастрлық кварталда орналасқан. Бақша учаскелерінің 695 иесі мекенжайдың өзгеруі туралы анықтама алды.
Осымен бәрі бітуі керек еді. Алайда 2022 жылы қайта орналастырылған учаскелердің иелері дабыл қаға бастады, өйткені Целиноград ауданының әкімдігі олардың бақша учаскелерін ұзақ мерзімге жалға бергені анықталды. Әкімдік бұл шешімді, шамасы, осы аумақтарды игеру сатысында-ақ қабылдаған көрінеді.
Біз жоғарыда аталған оқиғалар аясында туындаған нақты жағдайды мысалға алдық. Аумағы 0,1 га болатын бақша учаскелерінің бірі 2011 жылы «Нұрлы» кооперативімен келісілген Қызылсуат ауылдық округінің (бұрынғы Талапкер а.о.) қауіпсіз аумағына қайта орналастырылды. Меншік иесі, тиісінше, жаңа мекенжай беру туралы анықтама алды.
Дереккөздің хабарлауынша, 2022 жылдың қарашасында меншік иесі Целиноград ауданының әкімдігі бұл учаскені басқа адамға 2 жылға жалға бергенін анықтаған. Сондай-ақ, меншік иесі ешқандай хабарландыру алмаған және болып жатқан жайтты кездейсоқ білгенін атап өткен жөн.
Жер иесі әкімдік қаулысын заңсыз деп тануды талап етіп, сотқа жүгінді. Әкімдік өз кезегінде өз әрекеттерін учаскені жалға беру кезінде ол мемлекеттік меншікте болған деп дәлелдеді.
Әкімдік қандай да бір себеппен бақша массивінің көшірілуі туралы не хабардар болмаған, не бұл шешімді елемеген болып шығады. Дегенмен, 305 га жердің дәл бақша массивін орналастыру мақсатында сатып алынғаны туралы құжаттық растау бар және бұл Целиноград ауданының әкімімен келісілген.
Сотта «Ақмола облысының жер ресурстарын басқару департаменті» РММ әкімдік тарапынан бұзушылықты растады және жер иесінің талап-арызын қолдады. Ал «Нұрлы» ТК меншік иесі жерге орналастыру жұмыстарын жүргізбегендіктен кінә оған жүктелетінін мәлімдеді. Бірақ «Нұрлы» ешқандай жұмыс туралы алдын ала хабардар етпеген, ал жер иесі мүшелік жарнаны үнемі төлеп отырған.
2023 жылдың қарашасында сот жер иесінің талап-арызын ішінара қанағаттандырып, әкімдіктің учаскені жалға беру туралы шешімін заңсыз деп таныды. Сот сондай-ақ бұдан былай мұндай жағдайлардың қайталанбауы үшін болған оқиға туралы ақпаратты Целиноград ауданының әкіміне жеткізуді ұйғарды.
Бүгінгі күні, біздің деректеріміз бойынша, 200 қайта орналастырылған учаске даулы болып отыр. Қалыптасқан жағдайды әкімге жеткізу мүмкін болмады ма, әлде бұл кезеңде ол пайдасыз болып шықты ма, белгісіз.
2023 жылдың желтоқсанында «Целиноград ауданының жер қатынастары бөлімі» ММ әкімдікпен бірлесіп, сот шешіміне жеке шағым жолдады. Сот шағымды мүдделі тұлғамен бірлесіп жасалғандықтан қабылдамады.
2024 жылдың ақпанында жалға алушы өзінің уақытша жер иелену құқығын талап етіп, жеке шағым жолдады. Жалға алушының сот процесіне тікелей қатысуына қарамастан, талап қарауға алынды.
ФБРК редакциясы ҚР Жер ресурстарын басқару комитетіне (ЖРБК) және Антикорға ресми сұраулар жолдады, мақсаты – бір жер учаскесіне бірнеше меншік иесінің неліктен иелік ететінін, шындық кім жағында екенін және құзырлы органдардың осы жағдайға қатысты нақты не істемек ниеті бар екенін анықтау.