«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы (ҰКП) 2024–2025 жылдарға арналған Кәсіпкерлік белсенділік жағдайы туралы Ұлттық баяндаманың негізгі қорытындыларын ұсынды.
Баспасөз қызметі ҰКП, хабарлағандай, құжаттан инвестициялардың өсуіне және экономикадағы квазимемлекеттік сектор үлесінің формальды қысқаруына қарамастан, елдегі жеке бизнес үшін құрылымдық және институционалдық шектеулер сақталып, бірқатар бағыттарда күшейіп жатқаны көрінеді.
Палата деректері бойынша, негізгі капиталға инвестиция көлемі 19,4 трлн теңгеге дейін өсіп, бұл 2019 жылғы деңгейден 58%-ға жоғары. Алайда баяндамада атап өтілгендей, инвестициялардың сапалық құрылымы нашарлап келеді.
Бизнестің меншікті қаражатының үлесі 2020 жылғы 70–73%-дан 2024 жылы 64,5%-ға дейін қысқарды. Инвестициялардың негізгі өсімі бюджеттік және квазимемлекеттік көздер есебінен қамтамасыз етілуде. Сонымен бірге ЖІӨ-дегі инвестициялар үлесі 17,4%-дан 14,3%-ға төмендеді.
Баяндамада сондай-ақ 2024 жылы тікелей шетелдік инвестициялардың (ТШИ) жалпы ағыны 28,5%-ға қысқарғаны тіркелген. Сонымен қатар, елде ұзақ кезеңнен бері алғаш рет ТШИ-дің таза кетуі байқалды.
Баяндамада көрсетілгендей, халықаралық рейтингтер жүйелі институционалдық проблемалардың бар екенін растайды. Heritage Foundation Экономикалық еркіндік индексінде 2025 жылға Қазақстан 68-орынды иеленді.
Рейтинг бағалауы бойынша, сот жүйесінің тиімділігі, меншік құқықтарын қорғау және инвестициялық еркіндік ең осал бағыттар болып қалуда.
Экономикалық күрделілік индексінде Қазақстан 89-орынды алады. Баяндама авторларының мәлімдемесінше, бұл экономиканың сақталып отырған шикізаттық бағытын және экспорттың жоғары шоғырлануын көрсетеді.
ҰКП деректері бойынша, экономикада 6 мыңнан астам мемлекеттік кәсіпкерлік субъектілері жұмыс істейді. Бұл ретте нарықтардың шоғырлануы өте жоғары болып қалуда: жекелеген салаларда айналымның 90%-ға дейіні 10 ірі компанияға тиесілі.
Квазимемлекеттік сектор активтерінің ЖІӨ-дегі үлесі шамамен 60%-ға дейін формальды төмендегеніне қарамастан, оның нақты экономикалық ықпалы күшейе түсуде.
Шағын және орта бизнес үшін елеулі шектеулер мемлекеттік сатып алу саласында да сақталуда. Хабарланғандай, келісімшарттардың едәуір бөлігі әлі де мемлекеттік сектор ішінде немесе бір көзден бөлінеді, бұл жеке компаниялардың нарықтарға қолжетімділігін шектейді.