«Энергоатом» мемлекеттік атом энергетикалық компаниясына қатысты ірі сыбайлас жемқорлық тергеуі қазір Украинаның Ұлттық сыбайлас жемқорлық бюросы (НАБУ) мен Мамандандырылған сыбайлас жемқорлық прокуратурасы (САП) қарап жатқан ең ауқымды істердің біріне айналды. Органдар энергетикалық инфрақұрылымды нығайту жобалары бойынша жұмыс істеген мердігерлерден заңсыз төлемдер алу схемасын анықтады.
Euronews редакциясының мәліметінше, «Мидас» кодтық атауымен жүргізілген операция 15 айға созылып, шамамен 1000 сағат аудиожазбаны талдауды қамтыған.
Схемаға қатысушылар «Энергоатомның» мердігерлерінен келісімшарт сомасының 10–15%-ын алғаны хабарланды. Алдын ала мәліметтер бойынша, бақыланатын құрылымдар арқылы шамамен 100 млн доллар (51,2 млрд теңге) жылыстатылуы мүмкін.
НАБУ жылдық кірісі 4 млрд еуродан (2,3 трлн теңге) асатын кәсіпорынды стратегиялық басқару іс жүзінде «формальды өкілеттігі жоқ бөгде адамдармен» жүзеге асырылғанын атап өтті.
Тергеу тобының жетекшісі Александр Абакумовтың сөзіне сәйкес, дүйсенбіде қызметкерлер жоғары лауазымды шенеуніктерге шамамен 70 тінту жүргізген.
Сондай-ақ НАБУ парақорлық, ұрлау және заңсыз баю баптары бойынша сегіз айыпталушыға күдік келтірілгенін хабарлады. Олардың ішінде:
- Игорь Миронюк — бұрынғы энергетика министрі Герман Галущенконың экс-кеңесшісі, бұрын Мемлекеттік мүлік қоры төрағасының орынбасары қызметін атқарған. Ашық дереккөздерде оның 2024 жылдан бастап РФ сенаторы болып табылатын Андрей Деркачтың көмекшісі болып жұмыс істегені хабарланған.
- Дмитрий Басов — бұрынғы прокурор және «Энергоатомның» ядролық және физикалық қауіпсіздік департаментінің экс-басшысы. НАБУ Миронюк пен Басов компанияның сатып алуларын бақылағанын мәлімдейді.
- Александр Цукерман — тергеу «бэк-офис» қатысушысы деп атайтын кәсіпкер, ол арқылы ақша жылыстатылған деп болжануда.
НАБУ материалдарында Владимир Зеленскийдің «Квартал 95» компаниясы бойынша бұрынғы серіктесі, бизнесмен Тимур Миндич жеке аталады. Тергеу оны схеманың ұйымдастырушысы деп санайды.
13 қарашада Зеленский Миндич пен Цукерманға қарсы санкциялар енгізу туралы жарлыққа қол қойды. Құжатта екеуінің де Израиль азаматтары екені көрсетілген, бұл оларға Украинадан еркін шығу құқығын береді.
НАБУ Миндичке қатысты бірнеше үй-жайға тінту жүргізген, алайда ол бюро тергеуді бастамас бұрын Украинадан кетіп қалған.
Өз кезегінде премьер-министр Юлия Свириденко Украина энергетикалық компанияларды қоса алғанда, барлық мемлекеттік компанияларды кешенді сыбайлас жемқорлыққа қарсы тексеруден өткізетінін мәлімдеді. Оның айтуынша, байқау кеңестеріне кәсіпорындардың қызметін, әсіресе сатып алу процестерін қайта қарау тапсырылған.
Тергеу аясында энергетика министрі Светлана Гринчук пен бұрынғы энергетика министрі, кейінірек әділет министрі болған Герман Галущенко отставкаға кетті.
Сонымен қатар хабарланғандай, НАБУ мен САП энергетика секторындағы сыбайлас жемқорлықты тергеу аясында Украина Президенті Әкімшілігінің басшысы Андрей Ермактың үкіметтік кварталдағы және үйіндегі тінтулер жүргізуде.
Ұзақ уақыт бойы Зеленскийге жақын адам саналған Миндичтің іске қатыстылығы тергеуді саяси маңызды етеді. Өз кезегінде президент істі сотқа дейін жеткізу қажеттігін атап өтті.
«Схемаларды жасағандардың барлығы нақты процессуалдық жауап алуы керек. Үкімдер шығарылуы тиіс. Ал мемлекеттік шенеуніктер НАБУ және құқық қорғау органдарымен бірлесіп жұмыс істеуі керек», — деді Зеленский.