В бірінші бөлімде біз қазақстандық футболдағы сыбайлас жемқорлықтың ауқымын көрсеттік — келісімшарттық ойындар бойынша әлемде 4-орын. Сондай-ақ, Мәжіліс депутаты Абзал Күспанның сұхбатын жарияладық, ол спорт федерацияларын сыбайлас жемқорлық схемалары үшін пайдалану механизмін ашты.
Оның сөзінше, спорт ұйымдарының басшылығында үкіметтің барлық мүшелері дерлік бар, бұл жауапкершіліксіздікке әкеліп, бақылауды мүмкін емес етеді. Депутаттың пікірінше, спорт ыңғайлы сыбайлас жемқорлықтың тесігіне айналды, онда миллиардтар келісімшарттық ойындар арқылы әсемдікпен "жылыстатылады".
Енді чемпиондықты сатып алудың нақты жағдайларына көшейік.
Жүйелік сыбайлас жемқорлықтың жалпы көрінісі Қазақстан Премьер-Лигасының (ҚПЛ) соңғы чемпионаттарының тарихында нақты көрініс табады. Әрбір "жеңіп алынған" біріншіліктің сомалар, әдістер және қатысушылар туралы өзінің детективтік әңгімесі бар.
2022 ЖЫЛҒЫ ЧЕМПИОНАТ: "АСТАНА"
"Астананың" 2022 жылы чемпион атануы футбол қауымдастығында белгілі бір сұрақтарды тудырады. Бірнеше жыл алтын медальсыз өткен соң, команданы кез келген жолмен топқа қайтару туралы шешім қабылданған деген болжамдар пайда болды.
Байқаушылар "Қызылжар", "Атырау" және "Оқжетпес" клубтарының әлсіз қарсылығын атап өтті. Шешуші ойындардағы даулы пенальтилер мен қызыл қағаздар сарапшыларда сұрақтар тудырды. Бюджеттік форсировка Саян Хамитжановты қоса алғанда, ықпалды тұлғалардың қатысуымен жүзеге асырылуы мүмкін деп болжануда.
2023 ЖЫЛҒЫ ЧЕМПИОНАТ: "ОРДАБАСЫ"
Шымкенттік "Ордабасы" клубы 2023 жылғы чемпионатты күмәнді жағдайларда жеңіп алды. Бейресми деректер бойынша, негізгі матчтардағы қажетті шешімдер үшін сомалар ондаған миллион теңгені құраған.
Соңғы минуттардағы бірнеше пенальти және қарсыластардың есептен шығарылған голдары алдын ала жоспарланған сценарийге сәйкес келді. Клубтың бюджеті күрт өсіп, "Астананың" мүмкіндіктерінен асып түскені көрсеткіш, ал ақша жарыстың ашықтығын қамтамасыз етуден басқаның бәріне жұмсалды.
2024 ЖЫЛҒЫ ЧЕМПИОНАТ: "ҚАЙРАТ"
2024 жылғы маусым Қайрат Боранбаевтың ескі форматтағы сыбайлас жемқорлық тәжірибелерімен қайта оралуымен ерекшеленді.
Бейресми деректер бойынша, негізгі төрешілер, ҚФФ қызметкерлері сатып алынған, ал "Атырау" "Қайраттың" ықпал орбитасына түскен. Финал бәсекелестердің қажетті жеңілістерімен, "Қайрат" пайдасына төрешілік қателіктермен және ҚФФ-тің үнсіздігімен сипатталды. Сарапшылардың бағалауы бойынша, "нәтижені қамтамасыз етуге" 1 млрд теңгеге дейін жұмсалған.
2019 ЖЫЛҒЫ "ТОБОЛ" ЖАҒДАЙЫ
Қостанайлық "Тоболдың" 2019 жылғы тарихы ерекше назар аударуға тұрарлық, клуб саналы түрде чемпионаттан бас тартты. Владимир Газзаевтің басшылығымен команда жазға қарай ҚПЛ-де мықты құраммен көш бастап тұрды.
Алайда 2019 жылдың жазында клуб басшылығы Газзаевтің күтпеген отставкасын бастады. Бұл команданың ыдырауына әкеліп, "Тобол" 4-ші орынмен аяқтады, чемпион "Астана" болды. "Впорядке" YouTube-арнасының бейнесінде "Тоболдың" чемпиондықты басшылықтың шешімі бойынша бергені ашық айтылады.
ТӨРЕШІЛІК ЖАНЖАЛДАР
ҚПЛ-дың 16-турындағы матчтағы "Тұран" — "Қызылжар" жанжалы көрсеткіш болды. Төреші Темір Кумашев 84-минутта "Қызылжардың" пайдасына өте даулы пенальти тағайындады.
ҚФФ Төрешілік департаменті Нуну де Каштрудың басшылығымен тергеу жүргізді және төрешіні 2025 жылғы маусымның соңына дейін шеттетті. Кумашевтің бұған дейін интеграциялық офицердің ұсынысымен шеттетілгені және келісімшарттық ойындар бойынша тергеуде көрініп жүргені анықталды.
Алайда португалдық Каштрудың жұмысы да сынды тудырады. Алматылық бұрынғы төрешінің пікірінше, әдістер төрешілер арасында сүйіктілердің пайда болуын қоса алғанда, ізашарлардыкіндей болып қалды.
ҚОҒАМДЫҚ РЕАКЦИЯ
Келісімшарттық ойындар мәселесі спорттық медиада белсенді талқылануда. "Спорт Шрёдингера" YouTube-арнасы командалар VIP-трибуналарда ықпалды адамдардың болуы кезінде фавориттердің алдынан "жол берген" жанжалды жағдайларды егжей-тегжейлі қарастырады.
Ұрланған чемпиондықтар мен атақтарды сатып алуға жұмсалған миллиардтық шығындар туралы нақты әңгімелер басты сұрақты көтереді: неге мәселенің айқындығына қарамастан, жүйе жұмыс істеуін жалғастырады?
Жалғасы бар...