Электрондық өтініштер жүйесі e-Otinish азаматтардың мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылын жеңілдетуге арналған болса да, тұрақты техникалық мәселелердің көзіне айналды, бұл қазақстандықтардың конституциялық құқықтарын жүзеге асыруды айтарлықтай қиындатады. Жүйе пайдаланушылары порталдың өтініштер туралы өзекті деректерді көрсетпеуі жағдайына үнемі тап болады, бұл маңызды процедуралық сәттерді өткізіп алу қаупін тудырады және істерді әділ қарау қағидатына қауіп төндіреді.
ЖҮЙЕ ЕҢ ҚОЛАЙСЫЗ СӘТТЕ ІСТЕН ШЫҒАДЫ
Мәселе жүйелі сипатқа ие. Азаматтар өтініштердің мәртебесінің өзгеруі немесе олардың өңделуі туралы SMS-хабарламалар алады, алайда порталдың өзінде — браузер арқылы да, egovmobile мобильді қосымшасында да — ескірген мәліметтер көрсетіле береді. Өтініштер іс жүзінде өңделген болса да, «құрылды», «тіркеуде» немесе «жұмыс үстінде» мәртебелерінде қалады.
Техникалық қолдау қызметіне жүгінгеннен кейін мәселенің уақытша шешілуі тән, бұл әзірлеушілердің қолданыстағы ақаулар туралы хабардар екендігін көрсетеді. Алайда біраз уақыттан кейін жағдай қайталанады, бұл пайдаланушыларды істің мәні бойынша жұмыс істеудің орнына техникалық мәселелерді анықтауға уақыт жұмсауға мәжбүр етеді.
ТЫҢДАУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ БҰЗЫЛУЫ
Бұл ақаулардың процедуралық кепілдіктердің сақталуына әсері ерекше алаңдаушылық тудырады. ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 73-бабына сәйкес, тыңдау қатысушыға алдын ала шешіммен танысу және өз ұстанымын білдіру мүмкіндігін беру үшін жүргізіледі. Бұл ретте тыңдау туралы хабарлама әкімшілік акт қабылданғанға дейін кемінде үш жұмыс күні бұрын келіп түсуі тиіс.
Алайда, егер жүйе өтініштердің мәртебесін жаңартпаса, мұндай хабарламамен уақтылы қалай танысуға болады? Пайдаланушылар өздері жауапты емес техникалық ақаулар салдарынан өте маңызды процедураны өткізіп алу қаупіне ұшырайды.
ЕСКЕРТПЕЛЕР ТЫҢДАУ РЕТІНДЕ ЕСЕПТЕЛМЕЙДІ
Тыңдау процедурасын қолданудың біркелкі емес практикасы жеке мәселе болып табылады. Жүйенің интерфейсінде тиісті хабарламамен алдын ала шешімге қарсылықтар беру функциясы бар: «Сіз алдын ала шешімге қарсылықтар бере аласыз».
ҚР ӘРПК-нің 73-бабына сәйкес, тыңдау «ақпараттық жүйелерді пайдалану» және «әкімшілік рәсімге қатысушыға өз ұстанымын баяндауға мүмкіндік беретін байланыстың өзге де тәсілдері» арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
e-Otinish арқылы жазбаша қарсылықтар толыққанды тыңдау ретінде есептелуі керек деп болжау қисынды. Алайда іс жүзінде органдардың мұндай ескертулерді тыңдау туралы талаптардың орындалуы ретінде қарамайтын жағдайлар туындайды, бұл құқықтық белгісіздік тудырады.
БЮРОКРАТИЯНЫҢ ТҰЙЫҚ ШЕҢБЕРІ
e-Otinish проблемалары журналистердің жұмысына ерекше ауыр әсер етеді. БАҚ сұрауларының қарау мерзімі ең қысқа — бар болғаны жеті жұмыс күні болғанына қарамастан, жүйенің техникалық ақаулары қатаң уақыт шеңбері жағдайында қосымша кедергілер тудырады.
Жүйенің тағы бір елеулі кемшілігі — шағымдарды олар берілетін сол органға қайта бағыттау практикасы. Бұл мүдделер қақтығысын тудырады және азаматтардың өтініштерін объективті қарау қағидаттарына қайшы келеді.
ЦИФРЛАНДЫРУ АЗАМАТТАРҒА ҚАРСЫ ЖҰМЫС ІСТЕГЕНДЕ
e-Otinish проблемалары кеңірек мәселені — цифрлық мемлекеттік қызметтердің сапасына оларды пайдалану кезеңінде жеткіліксіз көңіл бөлуді көрсетеді. Жүйені құру — жұмыстың жартысы ғана. Оның тұрақты жұмыс істеуін, ақауларды жедел жоюды және пайдаланушы тәжірибесін үнемі жетілдіруді қамтамасыз ету бірдей маңызды.
Қазіргі жағдай жүйе әзірлеушілерінің қолданыстағы проблемалар туралы білетінін және оларды шеше алатынын, бірақ мұны, шамасы, тек пайдаланушылардың сұрауы бойынша жасайтынын көрсетеді. Мұндай реактивті тәсіл азаматтардың конституциялық құқықтарын жүзеге асыру дұрыс жұмыс істеуіне байланысты өте маңызды мемлекеттік жүйе үшін қолайсыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
e-Otinish жүйесінің техникалық ақаулары жағымсыз қолайсыздықтан азаматтардың процедуралық құқықтарының сақталуына елеулі қатерге айналды. Жүйенің өтініштер туралы ақпараттың өзекті көрсетілуін қамтамасыз ете алмауы істерді әділ қарау құқығының бұзылу қаупін тудырады және маңызды процедуралық сәттердің өткізіліп алынуына әкелуі мүмкін.
Жүйені сүйемелдеу тәсілін түбегейлі өзгерту — ақауларды реактивті жоюдан проблемаларды проактивті мониторингтеу мен алдын алуға көшу қажет. Тек осылай ғана мемлекеттік қызметтерді цифрландыру азаматтардың мүдделеріне шынымен қызмет ете алады, олардың өз құқықтарын қорғауда қосымша кедергілер жасамайды.