(11 наурыз 2026 | Дереккөз: ҚР Парламенті Мәжілісі)
Қазақстанда жеке детективтердің қызметін реттейтін заңнамалық түзетулер пакеті қарауға енгізілді. Заң жобалары кәсіпке кіру үшін біліктілік талаптарын белгілейді, бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілікті енгізеді және қылмыстық сот ісін жүргізудегі детективтік қызмет нәтижелерінің процессуалдық мәртебесін айқындайды.
БІЛІКТІЛІК ТАЛАПТАРЫ МЕН ЛИЦЕНЗИЯЛАУ
Негізгі заң жобасына сәйкес, Қазақстан Республикасының 30 жастан кем емес азаматы жеке детектив бола алады. Кандидаттың жедел-тергеу бөлімшелерінде кемінде 7 жыл жұмыс өтілі немесе заңгерлік жұмыс өтілі кемінде 10 жыл болуы тиіс.
Жеке детективтік қызметті жүзеге асыруға лицензия 5 жыл мерзімге беріледі. Заң жобасы сотталғандығы бар, мемлекеттік органдардан теріс себептермен босатылған, сондай-ақ медициналық есепте тұрған азаматтар үшін кәсіпке кіруді шектейді.
Құжат сондай-ақ шетелдік азаматтар мен компаниялардың детективтік агенттіктер құруына тыйым салады және мұндай қызметті шетелдік қаржыландыруды болдырмайды.
ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕГІ МӘРТЕБЕСІ
ҚР ҚПК-не енгізілетін түзетулер қылмыстық процеске қатысушылардың жеке детективтерді тарту мүмкіндігін көздейді. Күдіктілер, жәбірленушілер және олардың өкілдері мәліметтерді, құжаттар мен заттарды жинау үшін детективпен немесе детективтік агенттікпен шарт жасаса алады.
Мұндай материалдарды жинау кезінде детектив тәулік ішінде қылмыстық істі жүргізуіндегі анықтаушыны, прокурорды немесе сотты жазбаша хабардар етуге міндетті.
Алынған құжаттар мен заттар қылмыстық процесте істі жүргізетін органның тексеруі мен бағалауынан кейін ғана пайдаланылуы мүмкін. Детективтің өзі куәгер ретінде жауап алуға тартылуы мүмкін.
ҚЫЗМЕТТІ ШЕКТЕУЛЕР
Заң жобасы жасырын ақпарат алу үшін арнайы техникалық құралдарды пайдалануға тыйым салады.
Қызметтік және өзге де үй-жайларда аудио- және бейнежазба тиісті лауазымды немесе жеке тұлғалардың жазбаша келісімі болған жағдайда ғана рұқсат етіледі.
Сондай-ақ детективтерге дайындалып жатқан немесе жасалған қылмыстар туралы өздеріне белгілі болған деректер туралы құқық қорғау органдарына дереу хабарлау міндеті жүктеледі.
ӘКІМШІЛІК ЖАУАПКЕРШІЛІК
ҚР ӘҚБтК-не енгізілетін түзетулер жеке детективтік қызмет саласындағы бұзушылықтар үшін айыппұлдарды көздейтін жаңа бапты енгізеді.
Атап айтқанда:
- заң талаптарына сәйкес келмейтін адамдарға лицензия беру немесе оларды жұмысқа алу үшін — 100 АЕК-ке дейін (432 500 теңге) айыппұл;
- қылмыстар туралы құқық қорғау органдарын хабардар етпеу үшін — ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін 120 АЕК-ке дейін (519 000 теңге);
- бір жыл ішінде қайталанған бұзушылықтар үшін — қызметті жүзеге асыруға тыйым салу мүмкіндігімен 170 АЕК-ке дейін (735 250 теңге).
Жеке детективтік қызмет туралы негізгі заң ресми жарияланғаннан кейін алты айдан соң қолданысқа енгізіледі. ӘҚБтК және ҚПК-ге енгізілетін түзетулер жарияланғаннан кейін 60 күнтізбелік күннен соң күшіне енеді.
Заңнаманың сақталуын бақылауды үкімет айқындайтын уәкілетті мемлекеттік орган жүзеге асырады. Заңдылықты қадағалау Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасына жүктеледі.