(25 ақпан 2026 | Дереккөз: Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің баспасөз қызметі)
Қазақстанда білім және ғылым саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау аяқталды. Тексеру ғылыми жобаларды сараптау және бюджет қаражатын пайдалану кезінде жүйелік кемшіліктерді анықтады. Талдау қорытындысы бойынша бақылаудың және қаржыландырудың ашықтығының жаңа тетіктері енгізілді.
ТАЛДАУ ҚАНДАЙ БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫ АНЫҚТАДЫ
Мемлекеттік қызмет істері агенттігі (МҚІА) Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша білім және ғылым саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізді.
Ведомствоның мәліметінше, ғылыми жобаларды іріктеу және іске асыру кезінде жүйелік кемшіліктер анықталды. 13,5 мың сарапшының шамамен 75%-ы іс жүзінде жұмысқа қатыспаған. Сараптаманы формальды түрде жүргізу және нәтижелерді жекелеген үміткерлердің пайдасына түзету жағдайлары тіркелген.
Объективтілік қағидаттарының бұзылуы 11,5 млрд теңге сомасындағы 30 зерттеу бойынша анықталды. Материалдарда қандай жобалар туралы айтылып жатқаны нақтыланбайды.
ТЕКСЕРУДЕН КЕЙІН ҚАНДАЙ ШАРАЛАР ҚАБЫЛДАНДЫ
Талдау қорытындысы бойынша 100-ден астам ұсыным әзірленді. 2025 жылғы шілдеден желтоқсанға дейінгі кезеңде профильді министрліктермен бірлесіп, оларды іске асыру бойынша шаралар қабылданды.
Сарапшылар қызметінің құнын есептеудің жаңа әдістемесі бекітілді. Бұрын шетелдік мамандар шамамен 400 мың теңге алса, отандық мамандар орта есеппен 8,5 мың теңге алған. Еңбек ақы төлеудің бірыңғай тәсілі енгізіліп, жағдайларды теңестіру және ұлттық сараптамалық әлеуетті нығайту көзделді.
Ғылыми этиканы бұзған немесе мәлімделген нәтижелерді қамтамасыз етпеген сарапшылар мен жоба жетекшілерінің жосықсыз тізілімі қалыптастырылды. Тізілімге енгізу нақты жетістіктер расталғанға дейін конкурстарға қатысу мүмкіндігін уақытша шектейді.
Ғылыми жобалардың барысы және қаражатты жұмсау туралы ақпарат ресми ресурстарда қолжетімді болып орналастырылады.
ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫ БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ЦИФРЛЫҚ ШЕШІМДЕР
Талдау деректері бойынша, 2 966 мектепте білім алушыларды жалған есепке алу тәуекелдері анықталды. 2 962 мектепте (99,9%) кіруді бақылаудың цифрлық жүйелері енгізілді, бұл МҚІА ақпараты бойынша іс жүзінде жоқ оқушыларды қаржыландыруды болдырмауы тиіс.
Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығында жарияланымдар мен гранттық жобалардың нәтижелерін автоматтандырылған есепке алу үшін цифрлық шешімдер енгізілді. Сондай-ақ, мүдделер қақтығысын болдырмау үшін қатысушылардың деректерін шифрлау қамтамасыз етілді.
Жасанды интеллект элементтерін пайдалана отырып, кездейсоқ іріктеу әдісімен сарапшыларды автоматты түрде таңдау тетігі енгізілді.
БҰЛ БЮДЖЕТ ҮШІН НЕНІ БІЛДІРЕДІ
Агенттіктің деректері бойынше, қабылданған шаралар 2026 жылға көзделген 270 млрд теңгеден астам қаражаттың ашық басқару жүйесін қалыптастыруға және мақсатты пайдаланылуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Ведомство білім және ғылым салаларында заңдылық пен адалдықты қамтамасыз ету бойынша жүйелі жұмысты жалғастыратынын хабарлады.