Өткен жылдың наурыз айында ФБРК редакциясы алматылық кәсіпкерлердің күрделі жағдайға тап болғаны туралы жазған болатын. Олар «Еуразия» сауда орталығының құрылысына айтарлықтай қаражат салған еді.
Бүгін істің жаңа мәліметтері бізге бүгінге дейін созылып жатқан жанжалдың шынайы себептері туралы болжам жасауға мүмкіндік береді.
Оқиға басталады «Еуразия» ЖШС басшысы Игорь Овсянниковтан бастау алады. Ол әлі 90-жылдары алматылық барахолканың иесі болған.
Алматыда сәулеттік өзгерістер басталған кезде, базарлардан тез арада құтыла бастады. Мырза Овсянниковтің жалғыз нұсқасы – барахолканы бұзып, оның орнына толыққанды ғимарат салу болды.
2014 жылы Игорь Овсянников нарықта «нүктелері» бар жергілікті кәсіпкерлерге бірлесіп сауда орталығын салуды ұсынды, онда әркім болашақта өз алаңына ие бола алатын еді.
Барлығы кәсіпкерлер Овсянниковке шамамен $4 млн берді, осылайша «Еуразияның» күрделі құрылысына инвестиция салды.
Ақшаның берілгені әрқайсысына жеке берілген қолхатпен расталды.
2015 жылы құрылыс аяқталғаннан кейін кәсіпкерлер мырза Овсянниковтен уәде етілген, олардың меншік құқығын растайтын құжаттарды талап етті.
Меншік иелері қолхаттардың орнына куәліктер алды, бірақ бұл ресми құжаттар емес, «клуб карталары» еді.
2022 жылы мырза Овсянников «Еуразия» ЖШС сатты. Алайда кәсіпкерлер сауда орталығының сатылғаны туралы бірнеше айдан кейін ғана, «жаңа иесінен» тікелей білді, ол жалдау шарттарын келісу үшін келген кезде.
Шатасқан бутік иелері жағдайды жаңа меншік иесіне түсіндіруге тырысты, бірақ мырза Овсянников бір кездері берген «клуб карталары» олардың сауда алаңына меншік құқығының растауы болып табылмайтыны анықталды.
«Еуразияның» жаңа директоры өзін Шәміл деп таныстырып, кәсіпкерлерді бұрынғы меншік иесіне жіберді, ол сол уақытта із-түзсіз жоғалып кеткен болатын.
Игорь Овсянников бүгінге дейін халықаралық іздеуде, оған қатысты ерекше ірі көлемдегі алаяқтық туралы іс қозғалған.
«Еуразия» ЖШС-не келетін болсақ, kompra.kz сервисінің деректері бойынша, 2022 жылы Серіктестіктің басшылары мен құрылтайшыларының құрамы бірнеше рет өзгерген.
Бүгін «Еуразия» ЖШС басында Камилла Сұлтанова тұр, ал оның мүддесін Шәміл Әбіш білдіреді.
Белгілі болғандай, ол сауда орталығының заңды иесі емес, алайда өзін директор ретінде таныстырып, кәсіпкерлермен барлық келіссөздерді жүргізеді, оларға жаңа келісімшарттар мен хабарламалар жібереді, сондай-ақ құжаттарға қол қояды.
«Еуразия» ЖШС, кейінірек белгілі болғандай, сауда орталығының иесі емес, керісінше «Еуразия» сауда орталығының астындағы жерге ие.
Сауда үйінің өзі біраз уақыт 2019 жылы құрылған «Just Oil» ЖШС-не тиесілі болды, оның жалғыз басшысы және құрылтайшысы - Сайда Алтаева.
Бірақ бұл жерде оғаштықтар мұнымен бітпейді. «Just Oil» ЖШС біраз уақыттан кейін сауда үйін «Amanat» партиясынан мәслихат депутаты Дастан Жантелиевке символдық сомаға - 150 млн теңгеге сатты.
Келесі алты ай ішінде сауда үйінің меншік иесі тағы 6 рет ауысады, бұл қатарға Есполова Ақтоты Тлектесқызы да кіреді – Қазақ ұлттық аграрлық университетінің бұрынғы ректоры Тлектес Есполовтың қызы.
Айтпақшы, мырза Есполовтың Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші жұбайы Әсел Исабаеваның да әкесі екендігі туралы пікір бар.
Сауда үйінің иелері жиі ауысқанына қарамастан, орталықтың жұмыс штаты өзгеріссіз қалды. Сонымен қатар, кәсіпкерлердің ешқайсысы Сауда орталығы иелерінің ауысқаны туралы хабардар етілмеді.
Сол сияқты кәсіпкерлер «Еуразия» ЖШС-нің бар екендігі туралы да білмеді, және осы жылдар бойы олар «мемлекеттік жалдау ақысын» төлеп жүрміз деп ойлады.
Бүгінгі күні сауда орталығының иесі «Eurasian LTD» ЖШС болып табылады.
Бір қызығы, Серіктестік 2022 жылдың 13 желтоқсанында, мүлікті сатып алғанға дейін шамамен бір тәулік бұрын құрылған. Бірінші құрылтайшы болып бізге бұрыннан таныс Дастан Жантелиев тағайындалды.
2023 жылдың 25 қаңтарында Дастан Жантелиев құрылтайшылар құрамынан шығып, оның орнына алдымен Жамбыл облысы мәслихатының депутаты Досбол Жілкібаев, содан кейін мырза Жантелиев те құрылтайшысы болып табылатын «Ұлағат білім беру орталығы» ЖШС басшысы Асқар Мелдебек келді.
Айтпақшы, сауда үйін 150 млн теңгеге сатып алғаннан кейін, мырза Жантелиев сатып алынған мүлікке бағалау жүргізді. Дереккөздерімізге сәйкес, сауда үйінің нарықтық құны 3,5 млрд теңгеге бағаланған.
2023 жылдың жазында, БАҚ-та кезекті жарияланымнан кейін, кәсіпкерлерге «Банк ЦентрКредит» АҚ қызметкерлері хабарласып, 2022 жылы сауда үйін сату бойынша мәмілелердің заңсыз жүргізілгенін, себебі нысан әлі күнге дейін банктің кепілінде екенін хабарлады.
Алайда уақыт өте келе «Банк ЦентрКредит» АҚ қызметкерлері кәсіпкерлермен байланысқа шығуды тоқтатты.
Алты айдан кейін «Банк ЦентрКредит» «Еуразия» ЖШС, «Just Oil» ЖШС, Дастан Жантелиев және «Eurasian LTD» ЖШС-не қатысты сауда үйін сату бойынша мәмілелерді растайтын құжаттарды жарамсыз деп тану туралы талап-арыз бергені белгілі болды.
Дереккөздерімізге сәйкес, «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның талап-арызы қанағаттандырылмай қалды, ал тараптар «бітімгершілік келісіміне» келді.
Бұл келісімнің неден тұрғаны бізге нақты белгісіз. Дегенмен, бұл келісімдер алданған кәсіпкерлердің ісін жоққа шығаруға жеткілікті болғаны анық.
Осы шатастырылған оқиғада назар аударарлық тағы бір мән-жай бар.
Мырза Жантелиев бұрын бірқатар жауапты мемлекеттік лауазымдарды, оның ішінде 2016 жылдан 2018 жылға дейін «Азаматтарға арналған үкімет» ММК» КЕАҚ Алматы қаласы бойынша филиалының директоры қызметін атқарған.
Дәл мырза Жантелиев 2017 жылдың ақпан айында, орталықтың меншік иесі Игорь Овсянников болған кезде, «Еуразия» сауда орталығы нысанына техникалық паспортқа қол қойған.
Бүкіл суретті біріктіруге тырыссақ, Дастан Жантелиев мырза Овсянниковпен сауда үйі сатылғанға дейін әлдеқайда бұрын таныс болғаны анықталады.
Мырза Овсянниковтің қашуынан кейін сауда орталығының астындағы жер «Еуразия» ЖШС-нің иелігінде қалды, ал сауда орталығының өзі бірнеше рет бірдей бағамен қайта сатылып, ақырында мырза Жантелиевтің қолына өтті.
Неліктен «Банк ЦентрКредит» АҚ кепілге салынған мүлікті қайта сату бойынша заңсыз мәмілелер туралы біле тұра, дереу уәкілетті органдарға жүгінбеді?
Бұл тұманды істе зардап шеккендердің, яғни адастырылған кәсіпкерлердің мүдделері соңғы орынға қойылғанына күмән келтірудің қажеті жоқ.
ФБРК редакциясы осы шатастырылған істе «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның қатысу дәрежесін анықтау үшін бас прокуратураға ресми сұрау салу жолдады.