ФБРК редакциясы Қазақстанның ұлттық компанияларының атқарушы органдары мүшелерінің жалпы сыйақы мөлшері туралы әңгімені жалғастырады.
Бүгін сөз ең ірі инвестициялық холдинг - «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ туралы болады, оның жалғыз акционері Қазақстан үкіметі болып табылады.
2023 жылдың қорытындысы бойынша қордың кірісі құрады 15,4 трлн теңге, 2022 жылмен салыстырғанда 4%-ға өсім көрсетті.
2023 жылы кірістің өсуіне компаниялар тобының, атап айтқанда, «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК, «Қазақстан темір жолы» АҚ, «QazaqGaz» ҰК» АҚ және «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ оң көрсеткіштері әсер етті.
Сонымен қатар, 2023 жылы қор портфельдік компаниялардың 78% дивидендтерін үкіметке жіберді, осылайша мемлекетке жыл сайынғы төлемдердің 50% құрайтын нормасын асыра орындады.
______________
Анықтама үшін: Портфельдік компания – холдинг акцияларына иелік ететін компания.
Дивидендтер – компанияның осы компанияның акцияларына ие инвесторлармен бөлісетін пайдасының бір бөлігі.
2020 жылы «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-ны Ахметжан Есімов басқарды, ол 2017 жылы холдингтің басқарма төрағасы болып тағайындалғанға дейін үкіметте бірқатар жоғары лауазымдарды атқарған.
Айта кетейік, мырза Есімовтің табысты кәсіби қызметі көбінесе оның Нұрсұлтан Назарбаевпен саяси байланысымен түсіндіріледі.
2020 жылы «Самұрық-Қазына» атқарушы органының Ахметжан Есімовті қоса алғанда 5 мүшесі жалпы сомаға 266 млн теңгеден астам алды.
2021 жылы басқарма төрағасы лауазымы бүгінде энергетика министрі қызметін атқаратын Алмасадам Сәтқалиевке өтті.
Сонда басқарманың 8 мүшесі жалпы сомасы 275 млн теңгеден астам сыйақы алды. 2022 жылы басқарма төрағасын қоса алғанда 7 адам жалпы сомаға шамамен 406,5 млн теңге алды.
2023 жылы «Самұрық-Қазына» атқарушы органын бұған дейін – 2020-2023 жылдары «Kazakhstan Investment Development Fund (KIDF) Management Company Ltd.» басқарған Нұрлан Жақыпов басқарды.
Өткен жылы басқарманың 9 мүшесі жалпы сомасы шамамен 574 млн теңге сыйақы алды.
Естеріңізге сала кетейік, бұған дейін ФБРК редакциясы «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ инвестициялық холдингінің құрамына кіретін ұлттық компаниялардың топ-менеджерлерін сыйақыландыру мөлшері туралы жазған болатын, атап айтқанда, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ, «QazaqGaz» ҰК» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ, «KEGOC» АҚ, «Самұрық-Энерго» АҚ, «Қазпошта» АҚ, «Қазақстан темір жолы» АҚ, «Samruk-Kazyna Construction» АҚ және «Air Astana» АҚ.
Біз жоғарыда аталған компаниялардың атқарушы органдарының 2023 жылғы жалпы сыйақыларын салыстырып, әсерлі сыйақылардың топ-10 тізімін жасадық.
Дегенмен, айтарлықтай бонустардан инвестициялық холдингтің қызметіне көшейік.
«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры Қазақстан экономикасының негізгі ойыншысы болып табылады, елдің стратегиялық активтерін басқарады.
Холдинг экономикалық дамуды ынталандыра отырып, ішкі және шетелдік инвестицияларды тартады. Бұл рөл сонымен қатар активтері $70 млрд құрайтын еншілес компания – «Самұрық-Қазына Инвест» ЖШС-не жүктелген.
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ жекешелендіру процесіне қатысып, мемлекеттік активтердің бір бөлігін жеке қолдарға береді және осылайша бәсекелестік ортаны дамытуға көмектеседі.
Сонымен бірге, қор «Самұрық-Қазынаның» қазақстандық экономикадағы елеулі рөліне байланысты бірқатар себептер бойынша жиі сынға ұшырайды.
Президент Тоқаев қорды бюрократия, төмен тиімділік және сыбайлас жемқорлық тәуекелдері үшін бірнеше рет сынға алып, үлкен ашықтықты, есеп берушілікті және активтерді басқаруды жақсартуды талап етті.
Дегенмен, кейбір сұрақтар ашық күйінде қалуда. Мысалы, «Самұрық-Қазына» мұнай-газ секторы, энергетика, көлік саласы және байланыс сияқты бірнеше стратегиялық секторларда белсенді әрекет ететінін ескере отырып, қордың экономиканы әртараптандыруға іс жүзінде қаншалықты ықпал ететіні көпшілікті алаңдатады.
Сонымен қатар, холдинг ұзақ уақыт бойы Қазақстанның тұңғыш президентімен байланысты саяси элитаның бақылауында болған құрылымдардың бірі болып саналады, бұл барлық кадрлық ауыстыруларға қарамастан, ұлттың ұлттық әл-ауқат қорына деген сенімін арттырмайды.
Ал активтердің шоғырлануын ескере отырып, қор ресурстарын жеке немесе саяси мүдделер үшін пайдалануы мүмкін деген қауіп әрқашан бар.
Естеріңізге сала кетейік, өткен жылы мемлекет басшысы жолдауында Қазақстан халқына экономикалық секторды жаңғыртуды жалғастыру қажеттігін атап өтті, мұнда «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-ға, сөзсіз, негізгі рөл беріледі.