Қазақстанның қаржы технологиялары мен инновациялары қауымдастығы туризм және спорт министрлігіне қарсы Бірыңғай есепке алу жүйесін (БЕЖ) енгізуді негіздеу кезінде жалған ақпарат таратты деп сотқа шағымданды.
Талапкерлердің пікірінше, шенеуніктер букмекерлік нарықты реттеу деген желеумен жылына бір триллион теңгеден астам төлем секторын ресейлік санкцияланған ВТБ банкімен байланысты құрылымдарға беріп отыр.
3 шілдеде Астанада өткен баспасөз мәслихатында финтех-индустрия өкілдері БЕЖ ресейлік ЦУПИС (Интерактивті ставкаларды есепке алу және аудару орталығы) базасында құрылып жатқанын мәлімдеді. Бұл жүйе Ресейдің Украинаға қарсы соғыс әрекеттерін қолдағаны үшін АҚШ және Еуропалық Одақ санкциясына ұшыраған ВТБ банкін қоса алғанда, жеке құрылымдарға тиесілі.
«2023 жылдың қыркүйегіне дейін реттеуші бастамаларды талқылау процессі ашық және адал болды. Бірақ 2024 жылдың басынан бастап диалог тоқтады. Шенеуніктердің жиналыстарында шындыққа жанаспайтын деректер айтыла бастады», — деді Қаржы технологиялары және инновациялар қауымдастығының жетекшісі Ирина Давиденко.
Сала өкілдері БЕЖ-ді ұсынылған түрде енгізу төлемдер нарығын монополияландыруға әкеледі деп мәлімдейді. Қазір букмекерлік нарыққа қызмет көрсетіп жүрген ондаған қазақстандық төлем ұйымдары мен банктер кіріссіз қалады. Сонымен қатар, жаңа оператор азаматтардың төлемдеріне және жеке деректеріне, оның ішінде мемлекеттік қызметшілер мен құқық қорғау органдары қызметкерлерінің деректеріне қол жеткізеді.
«Біз шағымданып отырмыз, себебі үндемеуге болмайды. Шенеуніктер реттеу деген желеумен бүкіл төлем нарығын де-факто ығыстырып, оны бір жеке компанияға беріп жатыр», — деп түсіндірді Төлем ұйымдары қауымдастығының заң департаментінің директоры Сандуғаш Қорғанбекова.
Финтех-қауымдастық регуляторға коммерциялық функцияларды бермей және нарықты монополияландырмай отандық технологиялар негізінде балама шешімдерді ұсынды. Давиденконың айтуынша, бұл ұсыныстарды туризм министрлігінің өзі қолдаған, бірақ «Президент Әкімшілігіне шақыртудан» кейін ведомствоның ұстанымы өзгерген.
«Абсурдқа жетті — лоббистер 2024 жылдың мамырында премьер-министрдің қабылдауына жетті, ал БЕЖ туралы презентацияда олар ресейлік логотиптерді де ауыстырмаған», — деп атап өтті Давиденко.
Сарапшылар санкцияланған құрылымдармен байланыстарға байланысты қазақстандық қаржы секторы үшін екінші реттік санкциялар қаупі туралы ескертеді. Сондай-ақ, елдің ақпараттық егемендігін жоғалту қаупі айтылуда.
Сот талқылауы аясында қауымдастық жалған ақпараттың таратылған фактісін анықтауды және министрлікті жалған мәліметтерді жоққа шығаруға міндеттеуді талап етеді. Бұдан басқа, баспасөз мәслихатына қатысушылар үкіметті БЕЖ-ді қазіргі түрінде енгізуге мораторий енгізуге және жобаға санкцияланған құрылымдардың қатысуына аудит жүргізуге шақырды.