Қазақстандық диірменшілер үкіметтің астықты қайта өңдеу мен Орталық Азия нарықтарына ұн жеткізуді қолдамай, астық экспортын субсидиялау жоспарына алаңдаулы.
Inbusiness.kz деректері бойынша, Ауғанстанға астық жеткізуді субсидиялау Қазақстанның аграрлық секторындағы пікірталастың өзекті тақырыбы болып қала береді. Сала өкілдері ауыл шаруашылығы шикізатының артық мәселесін шешу қажеттігімен келіседі, алайда экспорттық нарықтарды дұрыс таңдаудың маңыздылығын атап көрсетеді. Ауған бағытында екі жақтың – астықшылардың (трейдерлер) және диірменшілердің мүдделері қақтығысады.
Сарапшылардың пікірінше, биліктің шешімі Қазақстаннан арзан шикізат есебінен өздерінің қайта өңдеу саласын дамытып жатқан көршілес елдерге тиімді.
Бұған дейін Ауыл шаруашылығы министрлігі астық экспорты кезінде көлік шығындарын субсидиялау жөніндегі қаулы жобасын жариялағаны атап өтіледі. Мемлекеттік қолдауға ілінетін елдер тізіміне Орталық Азия республикалары мен Ауғанстан кіргізілді, бұл қазақстандық астық өңдеушілердің наразылығын тудырды.
Сала өкілдерінің айтуынша, мәселе Өзбекстан мен Тәжікстанның қазақстандық астықты өздерінің ұн тарту өнеркәсібін дамыту үшін пайдаланып, содан кейін дайын өнімді ауған нарығына экспорттауында.
«Отандық астық өңдеу үшін мұндай шешімнің қабылдануы ұн экспортының толық жабылуымен тең – бұл астық пен ұн экспортының қыр-сырын білмейтін кәсіпкерге де анық. Бірақ, диірменшілерді біздің АШМ үшін ауыр және ыңғайсыз тақырыпты бір шешіммен жабу үшін үлкендей құрбандыққа шалуды ұйғарған сияқты. Міне, парадокс – еліміздің президенті қайта өңделген өнім экспортын дамытуға тынымсыз шақырады. Үкімет те солай айтады. Еліміздің Ауыл шаруашылығы министрлігі даму индикаторларында қайта өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын 70%-ға жеткізуді де көздейді. Ал іс жүзінде бәрі керісінше», – деп мәлімдеді ҚР Астық өңдеушілер одағының құрылтайшылар кеңесінің төрағасы Евгений Ган.
Белгілі болғандай, Ауғанстан қазақстандық ұнның негізгі экспорттық нарығы болып табылады. Сарапшылардың айтуынша, ауған тарапы да өзінің қайта өңдеу саласын дамыту үшін қазақстандық астыққа қол жеткізуді пайдалануға ұмтылады.
«Біздің ұнды кедендік рәсімдеу құны көтерілді. Бұл ауған билігінің шикізатты сатып алуға мүдделі екенін көрсетеді, олар өз өнімдерін өздері тарту үшін. Бұл дұрыс саясат. Әрине, қайта өңдеуді дамыту тұрғысынан өзбек диірменшілігінің деңгейіне әлі алыс, бірақ бұл ұмтылыс қазірдің өзінде сезілуде», – деп атап өтті Астық өңдеушілер одағының вице-президенті Таисия Колегова.
Сарапшылар қазақстандық экспорттық диірменшіліктің өзі үшін негізгі нарықтағы жағдайын енді тұрақты деп атауға болмайтынын айтады.
Қайта өңдеу кешенінің өкілдері балама шешімді – қазақстандық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді астықты ішкі қайта өңдеуге тапсыруға ынталандыруды ұсынады.
«Еліміздегі астық өңдеу кәсіпорындарының қуаттылығы бүгінгі таңда небәрі 39%-ға жүктелген, ал біздің кәсіпорындарымыз үшін астықты қайта өңдеу көлемін кемінде 1 млн тоннаға арттыру ешқандай күрделі салымдарды қажет етпейді. Көршілес мемлекеттер аумағындағы көлік шығындарын төлеуге салатын соманы біздің отандық кәсіпорындар алады, ал ақша ел ішінде қалады. Осы тізбектің барлық буыны – ауыл шаруашылығы тауарын өндірушіден ұн экспорттаушыға дейін – нақты мемлекеттік қолдауды және мемлекеттің олардың еңбегіне мүдделілігін сезінеді», – деп атап көрсетті Қазақстан Астық өңдеушілер одағының президенті Жомарт Мотышев.
Оның есептеуінше, мұндай тәсіл астық өңдеу өнімдерінің экспортын жүйелі қолдауға негіз қалыптастырады және өнімнің шетелге шығарылуын 70%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, диірменшілер Қара теңіз порттарын, Әзірбайжанды, Грузияны, Балтық елдері мен Қытайды қоса алғанда, жаңа бағыттарда астық экспортын дамыту мен кеңейтуді дұрыс және қисынды деп санайды.