Қостанай облысының балалар сауықтыру лагерлерінде балалардың денсаулығына елеулі қауіп төндіретін жоғары уытты инсектицид қолданылады. ФБРК редакциясы 2025 жылы Қазақстан өңірлерінде дезинсекция кезінде қандай препараттар қолданылатынын анықтайды.
ФБРК редакциясы қатарынан үшінші жыл Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде жәндіктерді немен улайтынын талдайды. Біздің тергеу барысында аландатарлық заңдылықтар ашылуда: жергілікті билік халық денсаулығы мен экологияға ықтимал қауіптерді елемей, қауіпті химиялық заттарды қолдануды жалғастыруда.
ҚОСТАНАЙ ШЫНДЫҒЫ: БАЛАЛАР ҚАУІП АСТЫНДА
Біздің редакциямыздың ресми сұрауына жауап ретінде Қостанай облысы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті 2025 жылы әкімдік елді мекендерде дезинсекция жүргізуді көздемегенін хабарлады. Алайда бұл өңір тұрғындары қауіпті химикаттардың әсерінен толық қорғалған дегенді білдірмейді.
Алынған ақпарат бойынша, облыста 9 мемлекеттік балалар жазғы сауықтыру мекемесі жұмыс істейді, онда жыл сайын дезинсекциялық іс-шаралар жүргізіледі. Лисаков қаласындағы «Алый парус» сауықтыру лагерінің аумағында жұмыстар орындалды, сондай-ақ «Орленок», «Чайка» және «Солнечный» лагерлерін өңдеу жоспарланған.
Ерекше алаңдаушылық тудыратыны – өңір билігі балалардың демалыс орындарын өңдеу үшін әсер етуші заты пиретроидтар класына жататын екінші буын инсектициді «Циперметринді» таңдады. Ресми өкілдер оны жәндіктермен күресудің стандартты құралы ретінде сипаттады, алайда бұл препарат сауықтыру лагерлері дәл солар үшін бар балалардың денсаулығына елеулі зиян келтіруі мүмкін екенін жасырды.
Парадоксалды жағдай: ата-аналар балаларын денсаулықтарын нығайту үшін лагерьге жібереді, ал ол жерде оларды уытты заттардың әсеріне ұшыратады. Бұл дәрі аурудан қауіпті болып шығатын жағдайға ұқсайды. Логикалық сұрақ туындайды: жергілікті биліктің мұндай шешімі қаншалықты саналы және олар қолданылатын препараттың қаупі туралы толық ақпаратқа ие ме?
БАЛАЛАР ЛАГЕРЛЕРІНДЕГІ ЦИПЕРМЕТРИННІҢ ЖАСЫРЫН ҚАУІПІ
Циперметринді балалар сауықтыру лагерлерінде қолдану елеулі алаңдаушылық тудырады. Бұл инсектицид жоғары қауіпті заттарға жатады және теріс әсерлерінің кең тізімі бар. Зерттеулер оның жүйке жүйесіне уытты әсер етуі, гормоналды тепе-теңдікті бұзуы және тіпті адамның психоэмоциялық жағдайына әсер етуі, әсіресе ауыр жағдайларда депрессиялық күйлерді тудыруы мүмкін екенін көрсетеді.
Детоксикация жүйесі қалыптаспаған бала ағзасы уытты заттардың әсеріне әсіресе осал болып табылады. Циперметрин ағзаға түскен кезде балаларда бас ауруы, бас айналу, құрысулар, қозғалыс үйлесімінің бұзылуы және жүйке жүйесінің зақымдалуының басқа да белгілері байқалуы мүмкін.
Әдеттегі көріністі елестетіңіз: балалар өңделген аумақта ойнайды, инсектицид іздері қалған өсімдіктерге қолдарын тигізеді, содан кейін қолдарын мұқият жумай-ақ дастарханға отырады немесе тамақ алады. Мұндай жағдайларда аллергиялық реакциялар сөзсіз дерлік болады – тері бөртпелері, қышыну, көздің жасаурауы, ринит көптен күткен демалысты бұзуы мүмкін. Белгілер заттың төмен концентрацияларында да көрінеді, бұл циперметринді балалар көп жиналатын жерлерде қолдану үшін ерекше қауіпті етеді.
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ САЛДАР МЕН ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ҚАУІПТЕР
Адам денсаулығына төнетін қауіптерден басқа, циперметрин қоршаған ортаға елеулі зиян келтіреді. Зат сүтқоректілердің орталық жүйке жүйесіне теріс әсер етеді және мысықтар, балықтар, аралар мен су жәндіктері үшін өте уытты болып табылады.
Препарат айтарлықтай тұрақтылыққа ие. Ол өңделген беттерде 20-30 күнге дейін, ал топырақта оның түріне байланысты 10 аптаға дейін сақталады. Бұл дезинсекция жүргізілгеннен кейін лагерьлерде демалатын балалар ауысым бойы уытты заттың әсеріне ұшырауы мүмкін дегенді білдіреді.
Дезинсекциядан кейін балалардың денсаулық жағдайына қандай да бір мониторинг жүргізілетіні, ықтимал теріс реакциялардың бақыланатыны туралы мәліметтердің болмауы ерекше алаңдаушылық тудырады. Инсектицидті қолданудың қалай ұйымдастырылғаны белгісіз: өңдеу мен балалардың келуі арасындағы қауіпсіз кезең сақтала ма, шашыратудан кейін мұқият дымқыл тазалау жүргізіле ме, жақында өңделген учаскелерге кіру шектеле ме. Бұл сақтық шараларынсыз балалардың денсаулығына төнетін қауіп бірнеше есе артады.
ДЕЗИНСЕКЦИЯҒА ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ КӨЗҚАРАС
Айта кету маңызды, қауіпсіз баламалар бар. Мәселен, бұрын Алматыда жасыл желектерді маусымдық өңдеу басталғанын жазған болатынбыз. Қалалық экология және қоршаған орта басқармасының мәліметі бойынша, іс-шаралар негізінен биологиялық препараттармен («Актарофит», «Ак кобелек», «Грин Голд») және әсер етуші заты дифлубензурон болатын «Диурон» сияқты қауіптілігі төмен химиялық құралдармен жүргізіледі. Бұл препарат адам үшін айтарлықтай уытты емес және кездейсоқ жанасу кезінде жанама әсерлері аз болады.
ҚОРЫТЫНДЫ: БАЛАЛАРДЫҢ ҚАУІПСІЗДІГІ ҚАУІП АСТЫНДА
Қостанай облысының балалар сауықтыру лагерлерінде циперметринді қолдану – азаматтардың ең осал санатының денсаулығына жауапсыз көзқарастың жіті мысалы. Елді мекендерде дезинсекцияның болмауы және сонымен бірге балалар болатын жерлерде жоғары уытты препараттарды қолдану жергілікті биліктің басымдықтарына қатысты елеулі сұрақтар тудырады.
Өңірлік биліктің, әсіресе балалар мекемелерінде қауіпсіз препараттарға басымдық бере отырып, дезинсекция саясатын қайта қарауы орынды болар еді. Ата-аналарды қолданылатын дезинсекция құралдары туралы ашық ақпараттандыру маңызды қадам бола алады, бұл оларға балаларының демалысына қатысты неғұрлым саналы шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.
ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі дезинсекция жағдайының мониторингін жалғастырады. Біз әкімдіктерді препараттарды таңдауға жауапкершілікпен қарауға және олардың жәндіктермен күресудегі тиімділігін ғана емес, сонымен қатар адамдар, әсіресе балалар үшін қауіпсіздігін ескеруге шақырамыз.
Келесі материалдарда біз елдің басқа өңірлеріндегі жағдай туралы айтып, Қазақстанда жәндіктерді және, мүмкін, біздің балаларды немен улайтыны туралы тергеуімізді жалғастырамыз.
Жалғасы бар...