ФБРК редакциясы 2025 жылы Қазақстан өңірлерінде қалалық екпелерді дезинсекциялау кезінде қандай препараттар қолданылатынын талдауды жалғастыруда. Жаңа тергеу Ақтөбеде неоникотиноидтар тобына жататын жүйелі инсектицид — имидаклоприд қолданылатынын көрсетті.
Бұл препарат тозаңдандырушы жәндіктерге зиянды әсеріне байланысты Еуропалық Одақ елдерінде тыйым салынған, алайда Қазақстанда оны қолдануға рұқсат етілген, бірақ негізінен ауылшаруашылық дақылдарына арналған. Осы шектеуге қарамастан, имидаклоприд облыс орталығының коммуналдық қызметтерінің қалалық дезинсекция үшін арсеналында қалып отыр, бұл экожүйе мен қала тұрғындарының денсаулығына елеулі қауіп төндіруі мүмкін.
Ақтөбе қаласы әкімдігінің ресми хатына сәйкес, инсектицидті жеткізуші — қала аумағында жасыл екпелерді зиянкестерден өңдеу бойынша конкурс жеңімпазы «Меда» ЖШС. Агрохимиялық өнімдер өндірісі саласында маманданған компания «Агрохимия» ЖШС қазақстандық өндірісінің «Имидор» препаратын (әсер етуші заты - имидаклоприд) пайдаланады.
ПРЕПАРАТ ҚАЛАЛАРҒА АРНАЛМАҒАН
Имидаклоприд ауылшаруашылық дақылдарын кең ауқымды зиянкестерден — биттен, аққанаттан, колорадо қоңызынан қорғауға арналған. Оның жүйелі әсері заттың тез сіңіп, өсімдік бойына таралуына және ұлпаларда 2-4 аптаға дейін сақталуына мүмкіндік береді. Алайда мұндай күшті инсектицидті қалалық ортада қолдану мақсаттылық пен қауіпсіздік туралы негізді сұрақтар тудырады.
Препарат адам үшін 3 қауіптілік сыныбына (орташа қауіпті зат) жатады, бірақ аралар үшін ол өте уытты — 1 қауіптілік сыныбы. Оны пайдаланған кезде аралардың ұшуын 96-120 сағатқа шектеу талап етіледі, бұл қалалық құрылыс жағдайында іс жүзінде мүмкін емес. Сонымен қатар, имидаклоприд су организмдері үшін уытты, сондықтан оны су айдындарынан 2 км жақын жерде қолдануға тыйым салынған.
ҚАЛАЛЫҚ ЭКОЖҮЙЕГЕ ҚАУІПТЕР
Өңдеу аймақтарына қалалық су объектілерінің жақындығы ерекше алаңдаушылық тудырады. Ақтөбе арқылы Сазды өзені ағып өтеді — жағалауларды абаттандыру және қалалық көгалдандыру үшін пайдаланылатын негізгі қалалық артерия. Қала орталығынан 8 км қашықтықта Сазды су қоймасы орналасқан, ол іс жүзінде қалалық су айдыны болып саналады және тұрғындар сумен жабдықтау көзі және жабдықталған жағажайы бар демалыс орны ретінде белсенді пайдаланады.
Осы объектілерге тікелей жақын жерде су организмдері үшін уытты препаратты қолдану су ортасының ластануына нақты қауіп төндіреді, әсіресе имидаклопридтің қоршаған ортадағы жоғары тұрақтылығын ескерсек.
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМИ ДЕРЕКТЕР
Имидаклоприд жататын неоникотиноидтар әсер етуі бойынша никотинге ұқсас және әртүрлі органдар мен ұлпаларға, әсіресе бауыр мен бүйрекке зиянды әсер етеді. 2020 жылғы американ ғалымдарының зерттеуі неоникотиноидтарды пайдалану мен АҚШ-тағы құстар санының айтарлықтай қысқаруы арасындағы тікелей байланысты көрсетті. Бұл топтағы препараттар сонымен қатар самұрықтың, аралардың және басқа да тозаңдандырушы жәндіктердің жойылуына әкеледі, бұл оларды Еуропалық Одақта қолдануға тыйым салуға негіз болды.
АҚТӨБЕ КЛИМАТЫНДА ҚОЛДАНУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Ақтөбенің ыстық жазы жағдайында имидаклоприд тиімділігін сақтайды, бірақ қолдану регламенттерін қатаң сақтауды талап етеді: температуралық режимді сақтау, желдің болмауы, буланудан және фотолизден қорғау. Бұл шарттарсыз препараттың тиімділігі төмендеуі, ал қоршаған орта мен адам денсаулығына қауіптер артуы мүмкін.
АДАМ ҮШІН ҚАУІПТЕР
Қолдану шарттары бұзылған кезде имидаклоприд адамда жүйке жүйесінің шамадан тыс қозуын тудыруы мүмкін, бұл аяқ-қолдың дірілімен, дене температурасының жоғарылауымен, жүрек айнуымен, тыныс алудың қиындауымен, жүрек соғуының жиілеуімен көрінеді. Ауыр жағдайларда құрысулар, салдану және өлімге әкелуі мүмкін.
Препараттың қоршаған ортадағы жоғары тұрақтылығы ерекше алаңдаушылық тудырады. Топырақта имидаклопридтің жартылай ыдырау кезеңі жағдайларға байланысты 40 күннен 997 күнге дейін, орта есеппен шамамен 190 күнді құрайды. Бұл заттың қалалық ортада жинақталып, халық денсаулығына ұзақ мерзімді қауіп төндіруі мүмкін екенін білдіреді.
ТӘСІЛДЕРДІ ҚАЙТА ҚАРАУ ҚАЖЕТТІЛІГІ
Қазақстанда жыл сайын адамдардың дезинсекциялық препараттармен улану жағдайлары тіркеледі. Қатарынан үшінші жыл ФБРК редакциясы өңірлерде жасыл екпелерді қандай құралдармен өңдейтінін талдап, әкімдіктерді дезинсекция мәселесіне жауапкершілікпен қарауға шақырады.
Бұған дейін біз Қарағанды облысында дезинсекция кезінде қолданылатын препараттар туралы, сондай-ақ балалар сауықтыру лагерлерінде Қостанай облысында балалар денсаулығына елеулі қауіп төндіретін жоғары уытты «Циперметрин» инсектициді қолданылатыны туралы жазған болатынбыз.
Қалалық ортада ауылшаруашылық пестицидтерін пайдалану ерекше негіздемені талап етеді. Егер егінді қорғау үшін күшті инсектицидтерді қолдану экономикалық қажеттілікпен ақталуы мүмкін болса, адамдар өңделген объектілерге тікелей жақын жерде болатын қалаларда халықтың қауіпсіздігі басымдыққа ие болуы керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ақтөбедегі жағдай ауылшаруашылық стандарттарынан ерекшеленетін қалалық дезинсекция үшін арнайы регламенттерді әзірлеу қажеттілігін айқын көрсетеді. Әкімдіктер халықтың тығыздығы жоғары және сумен жабдықтау инфрақұрылымы дамыған урбандалған аумақтарға арнайы арналған аз уытты баламаларды пайдалану мүмкіндігін қарастыруы керек.
Сондай-ақ, агрессивті инсектицидтерді қолдану шектелуі немесе толығымен алынып тасталуы тиіс су объектілері мен тұрғын аудандардың айналасында буферлік аймақтар құру қажеттілігі туындады. Препараттарды таңдаудағы ашықтық және жүргізілетін өңдеулер туралы халықты хабардар ету қалалық ортаның қауіпсіздігіне қоғамдық бақылауды арттыруы мүмкін.
ФБРК редакциясы Қазақстанның басқа өңірлеріндегі дезинсекция жағдайының мониторингін жалғастырады, қолданылатын тәжірибелердің толық бейнесін қалыптастыру және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін.
Жалғасы бар…