Бұрынғы тұрғын үй-құрылыс кооперативінің төрағасы «Триумф-Есіл» Райхан Исмаилова қылмыстық іс бойынша сотталды, оның бір эпизоды мердігер «Алвис» ЖШС-нен мұнара кранын пайдаланғаны үшін алынған 14 млн теңгеге қатысты болды. Сот бұл эпизодты алаяқтық деп таныды. 2026 жылғы 11 тамызда апелляция үкімді өзгеріссіз қалдырды, содан кейін ол заңды күшіне енді.
Алайда мердігер полицияға жүгінбес бұрын құрылысты аяқтауға қатысушылар арасында басқа дау туындады — «Алвис» іс жүзінде қандай көлемде жұмыс орындағаны және олар қандай құжаттармен расталғаны туралы. Техникалық аудит елеулі алшақтықтарды анықтады, ал Исмаилова сметаны өзгерту алдында орындалған жұмыстар актілерін ұсынуды талап етті.
«Триумф-Есіл» ТҮК бүгінде салынып біткен. Бірақ Исмаилова ісінің сот қорытындысы жекелеген сұраққа жауап бермейді — нысанды аяқтау кезінде құрылыс көлемдері қаншалықты дұрыс есептеліп, төленгені туралы. ҚР СЫББА қылмыстық іс материалдарын, техникалық аудитті және құрылысты аяқтауға қатысушылардың хат алмасуын зерделеді.
АУДИТОРЛАР НЕНІ РАСТАДЫ
ТҮК-ні аяқтауға «Триумф-Есіл» кооперативі, мердігер «Алвис» ЖШС және «Елорда Құрылыс Компаниясы» ЖШС (ЕҚК) — Астана әкімдігіне қарасты, проблемалық нысандарды аяқтауға қатысқан ұйым қатысты.
2022 жылы «JS Engineering» ЖШС «Алвистің» қаңтар–мамыр айларындағы жұмыстарын тексерді. Бастапқыда олардың нақты сметалық құны шамамен 1,1 млрд теңге деп бағаланды.
Қосымша тексеруден кейін аудиторлар атқарушылық құжаттамасы бар нақты орындалған көлемдердің дұрыс сметалық құны ретінде шамамен 189 млн теңгені көрсетті.
Қалған бөлігіне әртүрлі ескертулер туындады. Ең үлкен сома — шамамен 514 млн теңге — қате көлемдерге жатқызылды. Тағы шамамен 210 млн теңге қол қойылмаған жасырын жұмыстар актілері бар жұмыстарға, шамамен 200 млн теңге — құжаттарының бір бөлігі жоқ позицияларға тиесілі болды. Бөлек аудиторлар шамамен 34 млн теңге «артық көлемдерді» көрсетті.
Бұл барлық айырмашылық ұрланған немесе бұл ақшаға жұмыстар мүлдем орындалмаған дегенді білдірмейді. Аудит басқаны көрсетті: бастапқыда мәлімделген көлемдердің едәуір бөлігі толық атқарушылық құжаттамасы бар дұрыс орындалған жұмыстарға жатқызылмады немесе басқа ескертулер алды.
Сондықтан құрылысты аяқтау құнын кейіннен түзету кезінде мердігердің қандай жұмыстары ескерілуі керек деген сұрақ туындады.
АКТІЛЕР НЕ ҮШІН ТАЛАП ЕТІЛДІ
2022 жылғы 14 шілдеде Райхан Исмаилова ЕҚК-ге жобалау-сметалық құжаттаманы түзету алдында «Алвистен» нақты орындалған көлемдерге орындалған жұмыстар актілерін алуды сұрап хат жолдады.
Орындалған жұмыстар актілері нақты құрылыс жұмыстарын, олардың көлемі мен құнын растайды. Жобалау-сметалық құжаттама құрылыс көлемдері мен құнын айқындайды.
Исмаилованың қорғаушылары оның талабын алдымен орындалған жұмыстарды анықтап, содан кейін ғана сметаны түзету қажеттілігімен түсіндірді. Қорғау нұсқасы бойынша, әйтпесе бұрынғы көлемдерді өзгертілген бағамен қайта есепке алу қаупі болды.
Сот «Триумф-Есілде» мұндай схеманың болғанын анықтаған жоқ.
2022 жылғы тамызда ЕҚК өтінішке жауап берді. Қорғау ұсынған материалдарға сәйкес, қажетті орындалған жұмыстар актілері ұсынылмады.
ӨТІНІШ ҚАШАН ПАЙДА БОЛДЫ
Қорғау материалдары бойынша, 2022 жылғы 20 шілдеде «Алвистің» директоры Нариман Билялов 14 млн теңгеге байланысты полицияға жүгінді — Исмаилованың құжаттарды ұсынуды талап еткенінен алты күн өткен соң. 2022 жылғы 27 шілде қылмыстық іс материалдарында өтініштің тіркелу күні ретінде көрсетілген.
Қорғау осы оқиғалардың уақыттық жақындығын құрылыс көлемдері мен сметасына қатысты жанжалмен байланыстырды. Алайда сот Исмаилованың құжаттарды ұсынуды талап етуі мен Биляловтың кейінгі полицияға жүгінуі арасындағы себеп-салдарлық байланысты анықтаған жоқ.
Құжаттар тек мердігер жүгінген кезде құрылыс құжаттамасына қатысты дау бұрыннан бар болғанын растауға мүмкіндік береді.
14 МЛН ТЕҢГЕ ҚАЙДАН ШЫҚТЫ
Кейінгі қылмыстық істің бір эпизоды құрылыс алаңындағы мұнара кранына қатысты болды.
Бастапқыда кран тегін пайдаланылды. Кейінірек кооператив басқармасы ақылы пайдалануға көшуді шешті — айына 1,2 млн теңге. Хат алмасу ақылы жалдау шартын дайындау мәселесі 2021 жылы ЕҚК-мен талқыланғанын көрсетеді.
Кейін жалпы сомасы 14 млн теңге болатын екі касса құжаты рәсімделді. Алайда оларда төлем негізі ретінде кран жалдау емес, инвестициялық шарт бойынша құрылысты аяқтауға төлем көрсетілген.
Исмаилова іс жүзінде «Алвис» ақшаны дәл кранды пайдаланғаны үшін бергенін мәлімдеді. Оның нұсқасы бойынша, қаражат кооперативке түсіп, бухгалтерияда көрсетілді, ал 2022 жылғы 29 қыркүйекте «Алвиске» қайтарылды.
Құжаттар мен Исмаилованың ұстанымы 14 млн теңгенің мақсатын әртүрлі түсіндірді. Сонымен қатар хат алмасу кранды ақылы пайдалану мәселесі даулы төлемдер пайда болғанға дейін талқыланғанын растайды.
Сот бұл мән-жайларды басқаша бағалады. Сот актісіне сәйкес, Исмаилова алдау және сенімді теріс пайдалану жолымен Билялов пен «Алвистің» 14 млн теңгесін кранды жалдау ақысын төлеу сылтауымен иемденді.
2026 жылғы 5 маусымда бірінші сатыдағы сот Исмаилованы кінәлі деп танып, оған бір жылға кейінге қалдырылған жеті жыл бас бостандығынан айыру түріндегі түпкілікті жаза тағайындады.
2026 жылғы 11 тамызда Астана сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы үкімді өзгеріссіз, қорғаудың апелляциялық шағымын қанағаттандырусыз қалдырды. Қаулы жарияланған сәттен бастап заңды күшіне енді.
МҮЛІККЕ НЕ БОЛДЫ
14 млн теңге төңірегіндегі дау қылмыстық істің жалғыз эпизоды болған жоқ. Бөлек айыптау құрылыс алаңындағы мүлікті иеленуге қатысты болды.
Қорғау материалдары бойынша, даулы тауарлық-материалдық құндылықтар «Стройдизайн Астана» ЖШС-не тиесілі болды. 2019 жылы нысанмен бірге кран, кран асты жолдарының элементтері, кірпіш, плиталар, трансформаторлық қосалқы станция, контейнерлер және басқа мүлік берілді. Нысан «Алвиске» берілгеннен кейін қорғау бұл мүлікті мердігерге жауапты сақтауға берілген деп есептеді.
2021 жылғы 19 шілдеде ТҮК басқармасы тауарлық-материалдық құндылықтардың бір бөлігін өткізіп, алынған қаражатты кооператив кассасына кіріске алу туралы шешім қабылдады. Бұл шешімнің бар екенін қорғау апелляцияда да келтірді.
Сот Исмаилованың әрекеттеріне басқа құқықтық баға беріп, оны құны шамамен 5,4 млн теңге мүлікті иелену кезінде өз бетінше әрекет етті деп кінәлі деп таныды.
Осылайша, бір қылмыстық істің әртүрлі эпизодтары туралы сөз болып отыр: біреуі 14 млн теңге мен кранды пайдалануға, екіншісі құрылыс алаңындағы мүлікті иеленуге қатысты.
ЕҚК-ДЕН НЕ ТАБЫЛДЫ
Кейінірек мемлекеттік органдар «Елорда Құрылыс Компаниясының» қызметіндегі бұзушылықтарды бөлек анықтады.
2023 жылы ЕҚК-де жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау жалпы сомасы 339 млн теңге болатын асыра бағаланған бағалар мен жұмыс көлемдерін қабылдауды анықтады. Тексерушілер сондай-ақ «Алвис» ЖШС-не орындалған жұмыстар үшін 871 млн теңге мөлшерінде артық төлем жасалғанын хабарлады.
Сонымен қатар талдаудың жарияланған нәтижелерінде 871 млн теңгенің дәл «Триумф-Есілге» қатысты екені көрсетілмеген. Сондықтан бұл артық төлемді қарастырылып отырған ТҮК-мен байланыстыруға негіз жоқ.
2024 жылдың қорытындысы бойынша мемлекеттік аудит ЕҚК-де орындалмаған жұмыстар үшін 707,3 млн теңге төлемді анықтады. Осы соманың 693,5 млн теңгесі қалпына келтірілді, ал 13,7 млн теңге қалдығы бойынша атқарушылық іс жүргізу басталды.
Бұл 13,7 млн теңге Исмаилованың қылмыстық ісіндегі 14 млн теңгемен байланысты емес. Бұл ЕҚК қызметін тұтастай мемлекеттік тексеру аясында анықталған басқа сома.
Бұл тексерулердің нәтижелері де өздігінен дәл «Триумф-Есілді» аяқтау кезіндегі бұзушылықтарды дәлелдемейді. Олар басқаны көрсетеді: мемлекеттік органдар кейінірек ЕҚК қызметінде құрылыс жұмыстарының көлемдеріне, құнына және төлеміне қатысты проблемаларды шынымен анықтады.
ҚАНДАЙ ІСТЕР СОТҚА ЖЕТТІ
Кейінгі жылдары ЕҚК қызметкерлері де қылмыстық істердің фигуранттары болды. Бұл істер «Триумф-Есілге» тікелей қатысты емес және өздігінен Исмаилованың қорғау ұстанымын растамайды.
2024 жылғы қазанда сот ЕҚК-нің бас директоры қызметін атқарған Руслан Кадесовке үкім шығарды. Ол мердігер ұйымның жетекшісінен басқа көппәтерлі тұрғын үй кешенінің құрылыс шарты бойынша аванс төлеу және сметаны ұлғайту үшін делдал арқылы 170 млн теңге алуға кінәлі деп танылды. Кадесовке 10 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ресми хабарлама кезінде үкім заңды күшіне енбеген еді.
2025 жылғы наурызда бірінші сатыдағы сот ЕҚК бөлімінің жетекшісі Базарбекке үкім шығарды. Ол алаяқтық және мердігер ұйымның директорын ЕҚК басшылығына аванс төлеу және сметаны ұлғайту үшін 103 млн теңге беруге итермелеуге кінәлі деп танылды. Оған да 10 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ресми жариялау кезінде үкім заңды күшіне енбеген еді.
Тағы бір қылмыстық іс бойынша Астана прокуратурасы ЕҚК басшылығының нарықтық құннан төмен 21 пәтерді 460 млн теңге сомасына заңсыз өткізгені туралы хабарлады. Жылжымайтын мүлік мемлекетке қайтарылды, ал компанияның бас директоры үш жыл алты айға сотталды. Бұл үкім заңды күшіне енді.
Бұл істерді автоматты түрде «Триумф-Есіл» тарихына көшіруге болмайды. Бірақ тексеру нәтижелерімен бірге олар ЕҚК-нің сметаларды, нақты орындалған көлемдерді және мердігерлерге төлемдерді қалай бақылағаны туралы мәселенің неге бір жанжал аясынан шығатынын түсіндіреді.
ЖАУАПСЫЗ ҚАЛҒАН НЕ
«Триумф-Есіл» тарихының екі аяқталған нәтижесі бар. Тұрғын үй кешені салынып бітті. Райхан Исмаилованың үкімі заңды күшіне енді.
Бірақ олар құрылыс құжаттарынан туындайтын жекелеген сұрақты жаппайды.
Сот Исмаилованың оған қойылған айыптаулар бойынша қылмыстық жауапкершілігін анықтады. Ол құрылысты аяқтау кезінде құрылыс көлемдерінің қаншалықты дұрыс қалыптасқаны, расталғаны және төленгені туралы мәселені шешкен жоқ.
Сонымен қатар техникалық аудит бастапқыда мәлімделген жұмыс құны мен аудиторлар дұрыс орындалған және атқарушылық құжаттамамен қамтамасыз етілген деп таныған көлемдер арасындағы елеулі айырмашылықты көрсетті. Сметаны өзгертуге дейін Исмаилова орындалған жұмыстар актілерін ұсынуды талап етті.
Кейінірек мемлекеттік тексерулер ЕҚК қызметінде асыра бағаланған көлемдерді, артық төлемдерді және орындалмаған жұмыстар үшін төлемді тәуелсіз түрде анықтады. Алайда қолда бар деректер мемлекеттік органдар анықтаған бұзушылықтардың дәл «Триумф-Есілге» қатысты екенін растауға мүмкіндік бермейді.
Сондықтан Исмаилованың заңды күшіне енген үкімі мен үйді аяқтау кезіндегі қаржылық және құрылыстық бақылау мәселесі әртүрлі жазықтықта.
«Триумф-Есілді» аяқтау құнына түптеп келгенде қандай көлемдер кіргенін және олар үшін іс жүзінде қанша төленгенін анықтау үшін бастапқы және түзетілген сметаларды, орындалған жұмыстар актілерінің толық жинағын, техникалық аудит нәтижелерін және мердігерлерге нақты төлемдерді салыстыру қажет.
Үй салынып бітті және қылмыстық іске түпкілікті сот бағасы берілді. Бірақ оны аяқтау кезінде жұмыстардың қаншалықты құжаттық негізделген түрде ескеріліп, төленгені туралы мәселе ашық күйінде қалып отыр.
