Астананың үкімет ғимараттары мен жылтыр қасбеттерінен бірнеше шақырым жерде, Forbes тізіміне енген миллионер мен халықаралық жанжалға қатысушыға қатысты компанияларға апаратын жіптері бар ауқымды заңсыз үйінді анықталды.
ФБРК редакциясына Сарыарқа ауданында, Алаш тас жолының бойында рұқсат етілмеген үйінді орналасқаны туралы ақпарат келіп түсті. Біз бұл мәліметтерді тексеруді жөн көрдік. Тілшіміз көрсетілген жерге жол тартты.
Дронмен түсірілген кадрлар әртүрлі қалдықтарға толы аумақты көрсетті. Суреттерде учаскенің бүкіл ауданы бойынша жүк көліктері мен ауыр техниканың жүріп өткен іздері көрінеді. Аумақтың орталық бөлігінде топырақта ойыс байқалады, оның бойында болжам бойынша құрылыс қалдықтарынан тұратын ашық түсті жолақ орналасқан.
Қалдықтардың хаосының арасынан учаскенің периметрі бойынша үйілген автомобиль шиналары, құрылыс қоқыстары және тұрмыстық қалдықтар анық көрінеді. Жаңа үйінділер мен жақында түсірілген қалдықтардың іздері көрінеді — бұл үйіндінің белсенді пайдаланылып жатқанының және, мүмкін, тіпті күтіп ұсталатынының айқын дәлелі. 
Біз зерттеген мәліметтерге сәйкес, бұл үйінді мүлдем басқа мақсаттағы жерлерде орналасқан. Осы аумақтың бір бөлігі 2022 жылдың қазан айынан бастап "Комфорт Stroy" ЖШС-не (бес жыл мерзімге) тиесілі және ол кіріктірілген үй-жайлары мен жерасты тұрақтары бар көппәтерлі тұрғын үйді салу үшін пайдаланылуы керек еді. Алайда, шамамен 11 000 ш.м аумақтағы учаскеде құрылыс крандары мен жұмысшылардың орнына біз тек қоқыс үйінділері мен самосвалдардың іздерін көріп отырмыз.
"Комфорт Stroy" ЖШС 2021 жылдың қыркүйегінде тіркелген, компания нарықта төрт жылдан аз уақыт болды. Оның бірінші басшысы, Бекболат Олжабайұлы, сонымен қатар басқа құрылыс компанияларын: "Эксклюзивмонолитсервис" ЖШС және бірнеше ай бұрын құрылған "Olzha Group Astana" ЖШС басқарады. Құрылтайшы Самат Касенов бірнеше компанияны, соның ішінде kompra.kz сервисінің мәліметтері бойынша, төрт жыл ішінде 117 мың теңге салық төлеген "TSE Build" ЖШС құрылыс компаниясын, сондай-ақ "Asian Cement Trade" ЖШС және "Риквест Казахстан" ЖШС-мен байланысты алматылық сауда "Investment Partner" ЖШС басқарады.
Іргелес учаскелердің тарихын зерттеу одан да қызықты мәліметтерді анықтады. Негізгі үйіндіге оңтүстік жағынан іргелес жердің мақсатты пайдалануы жанармай құю станциясы мен автомобильдерге қызмет көрсету орталығын пайдалану болып табылады. Бұл учаскенің тарихы өте қызықты: 2000-жылдардың басында ол Мәйкен Әбаеваның жеке меншігінде болған, кейін уақытша Қанат Әбаевқа жалға берілген. 2010 жылы учаскеге қаржы полициясының қаулысы бойынша тыйым салынған, алайда осыған қарамастан, 2012 жылы ол астаналық тұрғын үй басқармасына тұрақты ортақ үлестік жер пайдалануға берілген.
Мұндай берілу, учаскенің ЖҚС үшін коммерциялық мақсатта болуына және оны алған мекеменің отын инфрақұрылымы объектілерін пайдаланумен айналыспауына байланысты сұрақтар тудырады. Дронмен түсірілген суреттерде жұмыс істеп тұрған немесе салынып жатқан ЖҚС-ның ешқандай белгілері көрінбейді — тек сол үйіндінің бір бөлігі ғана, бұл жер пайдалану шарттарының еленбейтінін көрсетеді.
Дрон кадрлары мен карталарда қоқыс аймағының жанында қойма орналасқаны көрінеді. 2ГИС картасында ол Unityre шина қоймасы ретінде белгіленген. Ол орналасқан учаске бұрын "Юнитайр" ЖШС-не тиесілі болған, ал 2019 жылдың наурызында Алматыда тіркелген "Vertex Tyre" ЖШС-нің меншігіне өткен. Айта кету керек, "Юнитайр" ЖШС бұрын қоймаға іргелес, автокөлік жуумен мини-СТО салу және пайдалану мақсатындағы 383 ш.м учаскені де иеленген. Қазір бұл учаске де "Vertex Tyre" ЖШС-не тиесілі.
Vertex Tyre компаниясы 2020 жылдың ақпанынан бері жұмыс істейді. Оның бірінші басшысы - Дмитрий Шеховцев, ал құрылтайшыларының қатарында Эльза Джуманбаева мен Алматыда тіркелген шетелдік Vertex Netherlands B.V. компаниясы бар. Қызықты мәлімет: 2019 жылы Vertex Tyre-дің құрылтайшыларының бірі ретінде Владимир Джуманбаев, Александр Моргунов және Юрий Номикосов иеленетін "Юнитайр" ЖШС де болған.
Әрине, Владимир Джуманбаевтың есімі біздің ерекше назарымызды аударды. 2024 жылы ол Forbes Kazakhstan рейтингінде 25-орынды иеленіп, байлығы $365 млн құрады. Оған "Алтыналмас" АҚ, "Қаражыра" АҚ, "Бенкала тау-кен компаниясы" АҚ және т.б. бірқатар ірі компаниялардағы үлестер тиесілі.
2024 жылдың жазында Джуманбаевтың халықаралық жанжалдың ортасында қалғаны ерекше қызығушылық тудырады. Қырғызстан Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті оны АҚШ "Орталық Азиядағы ең ықпалды қылмыстық бедел" деп атаған Қамчы Көлбаевпен байланысты ұйымдасқан қылмыстық топты қаржыландырды деп айыптады. Бизнесмен Интерпол арқылы халықаралық іздеу жарияланды.
Қырғыз арнайы қызметтері Джуманбаевтың Қырғызстанда тіркелген Vertex Gold Company компаниясы Көлбаевтың тобына 2021 жылдан 2023 жылға дейін ай сайын бір миллион сомнан аударып тұрғанын мәлімдеді. Бизнесменнің өзі жасырынып жүрмегенін, ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысы жоқын және тергеумен ынтымақтасуға дайын екенін айтып, барлық айыптауларды жоққа шығарды. Іздеу жарияланғаннан екі апта өткен соң, қылмыстық іс қылмыс құрамының жоқтығына байланысты тоқтатылды, ал Джуманбаевтың аты Интерпол дерекқорынан алынып тасталды. Forbes-ке берген сұхбатында ол іздеу туралы жаңалықтардан білгенін және болған оқиғаны активтер үшін жергілікті күрестен туындаған түсінбеушілік деп санайтынын айтты.
Рұқсат етілмеген үйінді жағдайын талдай отырып, біз бірнеше негізгі тұстарды бөліп көрсете аламыз.
Біріншіден, бұл жағдайда жер учаскелерінің мақсатты пайдаланылуын жүйелі түрде бұзу орын алып жатқанын болжауға болады. Тұрғын үй салуға, ЖҚС және қызмет көрсету объектілеріне бөлінген жерлер, жиналған материалдарға қарағанда, рұқсат етілмеген үйіндіге айналдырылған. Бұл астанадағы жер пайдалануды бақылау жүйесіндегі елеулі олқылықтарды көрсетуі мүмкін.
Екіншіден, учаскелерге меншік құқығының ауысуының шиеленісті тарихы, әсіресе жерді тыйым салудан мемлекеттік басқаруға беру, содан кейін оны нақты үйінді ретінде пайдалану, жер ресурстарын бөлу саласындағы ықтимал схемалар туралы ойға жетелейді.
Үшіншіден, қоқыс полигонының жақында халықаралық жанжалда аты шыққан Forbes тізіміндегі бизнесменмен байланысты компаниялармен байланысы экологиялық проблемалы аумақтарды көлеңкелі бизнес-схемаларда ықтимал пайдалану туралы сұрақтар туғызады. Өйткені, рұқсат етілмеген үйінді оны пайдаланушыларға қалдықтарды шығару мен кәдеге жарату үшін төлем есебінен айтарлықтай заңсыз кіріс әкелуі әбден мүмкін.
Сонымен қатар, үйіндінің шина қоймасына жақын орналасуы және онда автомобиль шиналарының басым болуы, қалдықтардың учаске иелерімен байланысты автомобиль бизнестерінен де келуі мүмкін деген болжам жасауға мүмкіндік береді, бұл заңды кәдеге жарату шығындарын азайту тұрғысынан экономикалық тиімді болар еді.
Соңында, ашық түрде жүріп жатқан айқын экологиялық құқық бұзушылық жағдайына экологиялық және бақылаушы органдардың араласпауы қоршаған ортаны қорғау саласындағы жүйелі проблемаларды немесе белгілі бір құрылымдар тарапынан бұзушыларға ықтимал қамқорлық көрсетуді көрсетуі мүмкін.
ФБРК редакциясы қалыптасқан жағдай бойынша олардың пікірін алу үшін профильді ведомстволарға ресми сұраулар жолдады.
Жалғасы бар…