Биылғы жылы Қосшы қ. әкімдігі бағдаршамдар мен басқа да жол құрылғыларына қызмет көрсетуге шамамен 595 млн теңге жұмсады. Бір қызығы, небәрі үш жыл бұрын жергілікті билік қайтсе де талап етіп отырған «жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету» қалаға 440 есе арзанға түскен еді.
2021 жылы Қосшы қаласының көлік және автомобиль жолдары бөлімі жол объектілерін орнату және оларға сервистік қызмет көрсету бойынша қызметтерді сатып алуға ашық конкурс жариялады.
Атап айтқанда, қалалық бағдаршамдардың жұмысын қамтамасыз ету туралы сөз болды. Сол кезде Қосшы қаласында небәрі 7 бағдаршам жұмыс істеп тұрған.
Мұндай аз мөлшер 2021 жылы Қосшының ауыл мәртебесінен қалалық мекемеге өту процесінде болуына байланысты.
Дәл осы себептен қаланың негізгі шығу жолдары мен айырларында көлік ағындарын ұйымдастыру мәселесі туындады, бұл бағдаршамдарды орнатуды басым міндетке айналдырды.
Бірақ келісімшартқа оралайық.
Техникалық сипаттамаға сәйкес, оның қолданылу мерзімі 2022 жылғы 31 желтоқсанға дейін созылды, ал қызметтердің құны шамамен 1,4 млн теңгені құрады.
2022 жылғы шілдеде қалалық әкімдік ұқсас қызметтерді жеткізу бойынша келесі конкурсты өткізуге шешім қабылдады.
Бұл жолы, алайда, жеткізушіге 7 емес, 8 бағдаршам объектісіне қызмет көрсетуге тура келді: жаңа бағдаршам Абай көшесінде пайда болды.
Техникалық сипаттамаға «авариялық-қалпына келтіру жұмыстары және тапсырыс берушінің нұсқауы бойынша жұмыстар» туралы ескертулер қосылды.
Бір қызығы, бұл келісімшартта қызмет көрсетудің сол мерзімі сақталды – 2022 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Алайда қызметтердің құны өзгеріп, 30 млн теңгеден астамды құрады.
2023 жылы әкімдік жол объектілерін орнату және оларға сервистік қызмет көрсету бойынша қызметтерді сатып алуға тағы да келісімшарт жасасты - 2023 жылғы 31 желтоқсанға дейін.
Техникалық сипаттамада қажетті қызметтердің егжей-тегжейлі сипаттамасы пайда болды, оған жұмысшыларға арналған киім элементтері, мақсаттың сипаттамасы – «жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету», бағдаршамдық қиылыстардың атаулары және т.б. енгізілді.
Алайда маңызды толықтыру ретінде жеткізушіден байланыс құралдары орнатылған бағдаршамдарды басқару мақсатында байланыс провайдерлерімен келісімшарт жасасуды талап ететін шарт болды.
Бағдаршамдар саны өзгеріссіз қалды – 8 объект.
Ал қызметтердің құны өсе беріп, 2023 жылы 263 млн теңгеден астамды құрады.
Биылғы жылы Қосшы қ. әкімдігі 2024 жылдың соңына дейін 12 бағдаршамға қызмет көрсетуге ұқсас келісімшарт жасасты.
Келісімшарт жергілікті бюджетке шамамен 595 млн теңгеге түсті.
Үш жыл көлемінде бір бағдаршам объектісіне қызмет көрсетудің шамамен құнын шығарсақ, келесідей көрініс пайда болады:
- 2021 жыл - саны: 7 объект - 192 857 теңге/объект;
- 2022 жыл - саны: 8 объект - 3 811 185 теңге/объект;
- 2023 жыл - саны: 8 объект - 32 933 125 теңге/объект;
- 2024 жыл - саны: 12 объект - 49 572 832 теңге/объект.
Әрине, мұндай есептеуді толық дәл деп айтуға болмайды, себебі келісімшарттарда бағдаршамдарға қызмет көрсетуден басқа, кейбір өзге де қызметтер көрсетілген. Мысалы, кабельдік трассаларды тексеру, «көлік шаруашылығын тексеру» және т.б.
Десе де, мұндай тәсіл жылдан жылға шығындардың еселі өсуін анық көруге мүмкіндік береді.
Келісімшарт құнының осындай күрт өсуін негіздеу қиын. Өйткені бағдаршамдар санының артуы қызметтердің пропорционалды қымбаттауына сәйкес келмейді.
Әсіресе, жоғарыда аталған төрт келісімшарт бойынша жеткізуші бір ғана компания – «СМЭУ Астана» ЖШС екенін ескерсек.
«СМЭУ Астана» компаниясы жолдар мен автомагистральдар салуға маманданған.
Компанияның бірінші басшысы және құрылтайшыларының бірі – Мона Османова, басқа құрылтайшылары - GIG Global Integration Group GmbH ЖШС, Максим Утепов және Галина Сартина.
«СМЭУ Астана» ЖШС көптеген азаматтық істерде кездеседі. Атап айтқанда, олардың кейбіреулері жеткізушілерден берешекті өндіріп алуға байланысты.
Мысалы, 2017 жылы «СМЭУ Астана» ЖШС екі астаналық компаниямен соттасып, Астана қаласындағы бағдаршам объектілеріне жабдық орнату туралы келісімшарттар бойынша берешекті өндіріп алуды талап етті. Екі жағдайда да сот «СМЭУ Астана» ЖШС пайдасына шешім қабылдады.
2022 жылы компания «Atameken Business» телеарнасының 2021 жылы астананың интеллектуалды көлік жүйесін кеңейтуге бөлінген 9,5 млрд теңге көлеміндегі бюджет қаражатын тиімсіз жұмсау туралы репортажына ілікті.
Сонда «СМЭУ Астана» ЖШС репортаж компанияның беделіне нұқсан келтіреді деп, сотқа жүгініп, көпшілік алдында теріске шығаруды талап етті. Алайда сот талапты қанағаттандырудан бас тартты.
Бірақ Қосшыдағы бағдаршамдарға оралайық.
Үш жыл бойы жеткізуші өзгермегенін және негізгі техникалық талаптар бұрынғысынша қалғанын ескере отырып, құнның мұнша күрт өсуін қалай түсіндіруге болады?
Мүмкін, шығындар ақталған шығар, өйткені жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету елеулі инвестицияларды қажет етеді.
Айталық, Көкшетау қ. әкімдігі биылғы жылы «автомобиль жолының жабдықтау элементтерін» ұстауға шамамен 358 млн теңге жұмсады.
Тек аталған келісімшарт бағдаршамдарға ғана емес, жол белгілеріне, таблоларға, бағыттаушы құрылғыларға және т.б. қызмет көрсетуді де қарастырған.
Сонымен қатар, келісімшарт 2 жылдан астам мерзімге – 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін есептелген. Ал келісімшарт бойынша қызмет көрсетілетін бағдаршамдар саны 140 объектіні құрайды.
Теміртау қаласында биылғы жылы ұқсас келісімшарт 49 млн теңгеден астам сомаға жасалды. Келісім 35 бағдаршамға қызмет көрсетуді қамтиды.
Айтпақшы, аталған екі келісімшарт бойынша жеткізуші ретінде «СпецТрейдТМ» ЖШС танылды, бұл туралы ФБРК редакциясы жақында жазған. Сонда біз Алматы қ. әкімдігі «СпецТрейдТМ» компаниясымен жасасқан жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша бірнеше келісімшарт туралы айтқан болатынбыз.
Қосшы қаласында бағдаршамдарға қызмет көрсету шығындарының осындай қысқа мерзімде күрт өсуі сөзсіз белгілі бір сұрақтар туғызады. Әсіресе, Қосшы қаласының шығындарын жоғарыда аталған Көкшетау және Теміртау қалаларының ұқсас қызметтерге жұмсаған шығындарымен салыстырғанда.
Шығындардың 1,4 млн теңгеден 595 млн теңгеге дейін өсуі бағдаршамдардың салыстырмалы түрде аз саны кезінде мұндай шығындардың қаншалықты ақталғаны туралы ойландырады.
Сонымен қатар, бір ғана мердігер барлық келісімшарттарға қызмет көрсететін жағдайда, шығындарды мұқият талдау және бақылау қажеттілігі туралы еріксіз ойлана бастайсың.
ФБРК редакциясы келісімшарттар құнының өсу себептерін анықтау үмітімен Қосшы қ. әкімдігіне ресми сұрау салу жіберді.