Жиырма жыл күту, бірнеше рет ауыстыру және «тарихи оқиғаға» өткізілмеген бір тур — міне, «Союз-5» ақыры старт үстелінде тік тұр. Пайдалы жүктің макеті бар зымыран 42-ші алаңның монтаждау-сынау корпусынан теміржол желісі бойынша шығарылып, 45-ші алаңның ұшыру құрылғысына орнатылды. Сынақ ұшырылымы 2026 жылдың 3 сәуіріне белгіленген.
ҚАНДАЙ ЗЫМЫРАН
«Союз-5» — орта санатты екі сатылы зымыран, оны ресейлік «Прогресс» зымыран-ғарыш орталығы» АҚ шығарады. Зымыран «Ертіс» жобалық атауымен және қазақша «Сұңқар» атауымен де белгілі. Оның биіктігі бас бөлігінің қаптамасына байланысты 58,8-ден 65,2 метрге дейін (зымыранның жоғарғы бөлігіндегі спутникті ұшыру кезінде жабатын қорғаныс қабы), диаметрі — 4,1 метр, старттық салмағы — 526–531 тонна.
Зымыран төменгі орбитаға (Жерге жақын) 17,4 тоннаны және геостационарлық орбитаға (спутник Жердің бір нүктесінде «ілініп» тұратын өте биік орбита) 2,5 тоннаны шығара алады. Отын ретінде нафтил (керосиннің бір түрі) және сұйық оттегі қолданылады — бұл «Протонда» қолданылған улы гептилден айырмашылығы, экологиялық қауіпсіз жұп.
КҮНСІЗ ТАРИХ
«Бәйтерек» жобасы — Байқоңырда старт кешенін құру бойынша бірлескен қазақстан-ресей бастамасы — ресми түрде 2005 жылы Қазақстан мен Ресей президенттерінің қатысуымен басталды. Бүгінгі күнге дейінгі жол ұзақ болды: алдымен «Ангара» зымыраны жоспарланды, содан кейін екі рет алаң ауыстырылды, 42 және 45 алаңдарында «Зенит» зымыранынан қалған инфрақұрылымды бейімдеу туралы шешім қабылданғанша. Соған «Союз-5» әзірленді.
2026 жылдың қаңтарында ФБРК редакциясы жолдады жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне ресми сұрау — бірінші ұшырылымның нақты мерзімдері туралы. Ведомство нақты күнді Қазақстан-Ресей мемлекетаралық комиссиясы сынақтардың толық циклі аяқталғаннан кейін ғана анықтауы керек екенін хабарлады. Сол кезде 90,8 млрд жалпы бюджеттен 81,3 млрд теңге игерілген болатын.
ӨТКІЗІЛМЕГЕН СТАРТҚА ТУР
Зымыранды ұшыру күнінің белгісіздігі күтуден ақша табуға кедергі болмады. Наурыздың соңында PROTENGE әріптестері Instagram-да анықтады «Сұңқар: жаңа дәуірдің тууы» турының жарнамасын. Тапқыр кәсіпкерлер қалаушыларды «нағыз ғарыштық оқиғаның куәгері» болуға шақырды. Старт 27 наурызға уәде етілді, өтінімдерді қабылдау 21 наурызда жабылды. Наурыз аяқталды, ал туристер ештеңесіз қалған сияқты. Ресми емес «күтулердің» нақты күндер пайда болғанға дейін ақшаға айналдырылуының айқын мысалы.
ӘРІ ҚАРАЙ НЕ
Енді күн бар. Пайдалы жүктің макетімен ұшу сынақтары аясындағы ұшырылым белгіленген 2026 жылдың 3 сәуіріне сағат 16:00-ге Астана уақыты бойынша — нақты күн, нақты уақыт. Егер сынақтар қалыпты өтсе, «Бәйтерек» тексеру сатысынан нақты коммерциялық ұшырылымдарға көшеді.
Жиырма жылдық ауыстырулардан, өзгертілген тұжырымдамалардан және болмаған оқиғаға сатылған турлардан кейін «Союз-5» күнтізбеде нақты күнімен старт үстелінде тұр. Енді ең бастысы — 3 сәуірде зымыран шынымен аспанға көтерілуі.