Шығыс Қазақстан облысының төрт орман шаруашылығы әрқайсысының құны 773 млн-нан 1,5 млрд теңгеге жуықтайтын орман өрттерін ерте анықтау жүйелерін сатып алуға тендер жариялады. Сатып алулар Жоғары аудиторлық палатаның (ЖАП) «Семей орманы» қорығында ұқсас жабдықтың елеулі кемшіліктерін бұрын анықтағаны туралы ескертулері аясында өтіп жатыр.
ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҚТАРЫ ҚАНДАЙ ЖҮЙЕЛЕРДІ САТЫП АЛУДА
Hronika.kz мемлекеттік сатып алу деректеріне сілтеме жасай отырып хабарлағандай, қаржылық лизинг қызметтеріне тендерлерді Үлкен Нарын, Зайсан, Күршім және Самар ауданының орман шаруашылықтары жариялады. 11 қарашадағы жағдай бойынша екі рәсім аяқталды, тағы екеуі жалғасып жатты.
Жобалардың шарттарына сәйкес, жабдық тәулік бойы және жыл бойы түтінді мен өртті автоматты режимде анықтауы, өрттерді болжауы және төтенше жағдайларға жедел ден қоюға көмектесуі тиіс.
Алайда мұндай технологиялардың тиімділігі бұған дейін мемлекеттік аудиторларда сұрақ туғызған болатын.
ЖАП ҚАНДАЙ КЕМШІЛІКТЕРДІ АНЫҚТАДЫ
ЖАП-тың 2025 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы қорытындысында «Қазақтелеком» АҚ «Семей орманы» қорығында енгізген өрттерді ерте анықтау жүйесін сынау нәтижелері бар.
Тексеру жабдықтың өрттерді, әсіресе түнде уақтылы және дәл анықтамағанын көрсетті. Жүйе сондай-ақ өрт ошақтарының нақты координаттарын анықтай алмады.
Шарттың құны 3,1 млрд теңгені құрады, оның 937,2 млн теңгесі аванс ретінде аударылды. Кемшіліктер анықталғаннан кейін қорық пен «Қазақтелеком» арасында сот дауы туындады. Қалған 2,2 млрд теңге 2025 жылғы 26 желтоқсанда бюджетке қайтарылды.
Аудиторлар сондай-ақ Қазақстандағы орман өрттерін ескерту мен сөндірудің қолданыстағы жүйесінің тиімділігінің жеткіліксіздігін, профилактиканың әлсіздігін және техникалық жарақтандырудың жетіспеушілігін атап өтті.
ӨРТТІ АНЫҚТАУ ЖҮЙЕЛЕРІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ МӘСЕЛЕЛЕР ТАРИХЫ
Өртке қарсы жүйелермен байланысты тарих ФБРК жарияланымдарының тақырыбына бірнеше рет айналған.
Әлі 2024 жылғы 23 сәуірде хабарланғандай, экология министрлігі «Семей орманында» құны 4,1 млрд теңге болатын өрттерді ерте анықтау жүйесін орнатуға қаржыландыру алмады. Ол кезде жоба бюджетті қалыптастыру кезінде қолдау таппады.
2024 жылдың қазан айында Солтүстік Қазақстан облысының орман шаруашылықтарын тексеру туралы жазылды. Прокуратура өңірдегі барлық орман мекемелерінде FireWatch өрттерді ерте автоматты тану жүйелерінің жоқтығын анықтады. Тексеруден кейін өрттерді ерте анықтау қызметтеріне 45 млн теңге бөлінді.
Ал 2026 жылғы 22 шілдеде ФБРК «Семей орманы» жүйесін аудиттеу нәтижелері туралы егжей-тегжейлі әңгімеледі. Ол кезде жабдықтың анықталған кемшіліктеріне қарамастан, 937,2 млн теңге мөлшерінде төленген аванс бюджеттік есептілікте толық игерілген қаражат ретінде көрсетілгені белгілі болды.
ЖАҢА САТЫП АЛУЛАР ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
ШҚО-дағы жаңа тендерлер аудиторлар ұқсас технологиямен байланысты проблемаларды көрсеткеннен кейін жарияланды. Алайда жарияланған мәліметтер жаңа жобаларда сол техникалық шешімдердің пайдаланылатынын және жабдықты жеткізуші кім болатынын анықтауға мүмкіндік бермейді.
