Қазақстанда ауқымды қылмыстық және әкімшілік амнистия дайындалуда, ол 15 мыңнан астам адамды қамтуы мүмкін. Ішкі істер министрлігі (ІІМ) хабарлағандай, оның аясына ауырлығы шағын және орташа ауырлықтағы қылмыстар жасаған, залалды толық өтеген азаматтар ілігеді.
ҚЫЛМЫСТЫҚ АМНИСТИЯ КІМДЕРДІ ҚАМТИДЫ
ІІМ деректері бойынша, қылмыстық амнистия қылмыстық теріс қылықтар мен ауырлығы шағын қылмыстар жасаған адамдарға қолданылады. Сондай-ақ заңның әрекеті ауырлығы орташа қылмыстар үшін сотталғандарға да таралуы мүмкін, егер залал болмаса немесе толық өтелсе.
Сонымен қатар, билік амнистия сыбайлас жемқорларға, террористерге, экстремистерге, ұйымдасқан қылмыстық топтардың қатысушыларына, рецидивистерге, сондай-ақ жеке адамға және жыныстық қолсұғылмаушылыққа қарсы ауыр қылмыстар үшін сотталған адамдарға қатысты емес екенін ерекше атап өтеді.
ІІМ қылмыстық амнистия шаралары 15 мыңнан астам адамды, оның ішінде түзеу мекемелеріндегі шамамен 1,5 мың сотталған адамды қамтуы мүмкін екенін атап өтеді.
БИЛІК ЖАЗАЛАУ ТӘСІЛІН НЕГЕ ӨЗГЕРТІП ЖАТЫР
ІІМ амнистияны қылмысқа жол берушілік емес, әлеуметтік бейімделу тетігі деп атайды. Конституциялық реформалардан кейін Қазақстан жазалау және жауапкершілік мәселелеріне көзқарасын біртіндеп қайта қарап, тек жазалау функциясына ғана емес, түзелу мүмкіндігіне де баса назар аударады.
Шын мәнінде, ауырлығы төмен бұзушылық жасаған, залалды өтеген және заңды сақтауға дайын екенін дәлелдеген адам толыққанды қоғамдық және экономикалық өмірге оралу мүмкіндігін алады деген сөз.
Билік бұл тәсілді жаңартылған конституциялық модельде бекітілген ізгілік, әділеттілік және адамның қадір-қасиетін құрметтеу қағидаттарымен байланыстырады.
ӘКІМШІЛІК АМНИСТИЯ КІМДЕРДІ ҚАМТИДЫ
Бастаманың жеке бөлігі тәуелсіз Қазақстанда алғаш рет өткізілетін әкімшілік амнистия болады.
Ол 15 мемлекеттік органның құзыретіне жататын Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің (Қазақстан Республикасының ӘҚБтК) 263 бабын қамтиды. Амнистия аясында 2026 жылғы 17 наурызға дейін жасалған құқық бұзушылықтар үшін орындалмаған әкімшілік айыппұлдардың бір бөлігін есептен шығару көзделген.
ІІМ желісі бойынша шара 17 млрд теңгеден астам сомаға шамамен 1 млн айыппұлды қамтуы мүмкін.
Амнистия тек азаматтарға ғана емес, сонымен қатар дара кәсіпкерлерге, нотариустарға, адвокаттарға және жеке сот орындаушыларына да қолданылады.
ҚАНДАЙ ШЕКТЕУЛЕР САҚТАЛАДЫ
Билік амнистия қоғамдық қауіпсіздікке әсер етпеуі керек екенін атап көрсетеді.
Бастаманың әрекеті қару мен есірткінің заңсыз айналымына, жол жүрісі ережелерін өрескел бұзуға, оның ішінде мас күйінде жүргізуге, сондай-ақ қайталама құқық бұзушылықтарға байланысты істерге қолданылмайды.
Осылайша, мемлекет заңнаманы ізгілендіру мен ауыр және қоғамға қауіпті әрекеттер үшін жазаның бұлтартпастығы қағидаты арасындағы тепе-теңдікті сақтауға тырысады.
Қазіргі уақытта заң жобасы ҚР Парламентінің Мәжілісінде қаралуда.