Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесінен 3 млн-нан астам Қазақстан тұрғыны тыс қалып отыр, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (ӘМСҚ) қаржыландыруының өсуіне қарамастан.
Жоғары аудит палатасы (ЖАП) сонымен қатар мемлекеттің жеңілдікті санаттағы азаматтар үшін толық төлемегенін, медициналық қызметтерді қосарландырып қаржыландыру жағдайларын және қор қаражатын жұмсаудың жеткіліксіз ашықтығын анықтады.
ТЕКСЕРУ НЕНІ АНЫҚТАДЫ
BES.media деректері бойынша, 2025 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуын тексеру кезінде ӘМСҚ қызметі бөлек бағаланды.
Денсаулық сақтау министрлігінің бюджеті 2025 жылы 2,55 трлн теңгені құрады, оның 2,27 трлн теңгесі (шамамен 90%) ӘМСҚ-ға аударылды. Бұл ретте 125,1 млрд теңге орындалмаған күйінде қалды. ЖАП мұны республикалық бюджеттің бақылау шотындағы қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты мемлекеттің жеңілдікті санаттағы азаматтар үшін жарналарды толық төлемеуімен байланыстырды.
Мемлекеттің ӘМСҚ алдындағы берешегі 2024 жыл қорытындысы бойынша 212,4 млрд теңгені және 2025 жыл қорытындысы бойынша 124,5 млрд теңгені құрады. Аудиторлардың атауынша, қор жетіспейтін қаражатты өз активтері есебінен толтырады.
АУДИТОРЛАР ҚАНДАЙ БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫ АНЫҚТАДЫ
2022–2023 жылдар кезеңіндегі аудит барысында стационарлық медициналық көмекті қосарландырып қаржыландыру жағдайлары анықталды. Бірдей қызметтер кепілдік берілген тегін медициналық көмектің көлемі (ККТМК) шеңберінде де, ақылы негізде де төленген. Мұндай қаржыландырудың жалпы сомасы 4,2 млрд теңгені құрады.
Сонымен қатар, аудиторлар амбулаториялық-емханалық көмек көлемінің 28 млрд теңгеге артық көрсетілгенін анықтады.
Әкімшілік құқық бұзушылық белгілері бар материалдар әкімшілік іс қозғау үшін уәкілетті органдарға жіберілді.
ЖАП сондай-ақ медициналық ұйымдарды жарақтандыруға арналған 1,3 млрд теңгенің ӘМСҚ трансферті ретінде ККТМК қызметтерін төлеуге жіберілгенін көрсетті. Аудиторлардың бағалауынша, бұл ұлттық жобаны іске асыруға бөлінген қаражатты мақсатсыз пайдалану болып табылады.
ӘМСҚ ҚАРЖЫЛАНДЫРУЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
2020 жылдан 2025 жылға дейін ӘМСҚ шоттарына шамамен 18,8 трлн теңге түсті. Оның 8,7 трлн теңгесі республикалық бюджеттен, ал 10,1 трлн теңгесі бюджеттен тыс көздерден түсті.
2025 жылы қордың түсімдері 1,85 трлн теңгені құрап, бұл өткен жылмен салыстырғанда 110,8 млрд теңгеге артық. Бюджеттен тыс түсімдердің негізгі көздері жұмыс берушілердің аударымдары, жүйеге қатысушылардың жарналары және мемлекеттік жарналар болды.
НЕЛІКТЕН МИЛЛИОНДАҒАН АЗАМАТТАР ЖҮЙЕДЕН ТЫС ҚАЛЫП ОТЫР
Қаржыландыру көлемінің ұлғаюына қарамастан, халықты МӘМС жүйесімен қамтудың жоспарлы көрсеткіштері қатарынан бірнеше жыл бойы қол жеткізілмеді.
ЖАП деректері бойынша, қамту деңгейі:
- 2021 жыл — жоспар 86% болғанда 82,61%;
- 2022 жыл — жоспар 87% болғанда 82,4%;
- 2023 жыл — жоспар 88% болғанда 87,4%;
- 2024 жыл — жоспар 89% болғанда 87,8%.
Нәтижесінде, есепте атап өтілгендей, 3 млн-нан астам адам міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінен тыс қалып отыр.
МӘНМӘТІН ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
ӘМСҚ Қазақстандағы ең ірі бюджеттен тыс қорлардың бірі болып табылады. 2025 жылы оның үлесіне шоғырландырылған және республикалық бюджеттердің атқарылуы туралы есепке енгізілген төрт бюджеттен тыс қордың барлық түсімдерінің 1,5 трлн теңгесі немесе 51,3% тиесілі болды.
Бұл ретте, еліміздегі бюджеттен тыс қорлардың саны туралы толық ақпарат ешбір мемлекеттік органда жоқ екені атап өтіледі.
