7 млрд теңге биыл Қазақстанда жаңа спутниктер жасауға жұмсау жоспарлануда.
«Цифрлық даму министрлігінің (ЦДМ) бюджеттік бағдарламасына сәйкес, жерді қашықтықтан зондтаудың (ЖҚЗ) жаңа жүйесі қолданыстағыларды ауыстыру үшін қажет. Осы мақсаттарға ағымдағы жылы 7 млрд теңге бөлу жоспарланған. Өткен жылы бұл сома 1 млрд теңгені құрады. Жыл соңына қарай жобаның аяқталу деңгейі 44,4%-ға жетеді деп күтілуде. Жоспарланған іске асыру мерзімі – 2023-2027 жылдар», - деп хабарлайды LS ақпарат агенттігі ведомствоға сілтеме жасап.
ЦДМ орташа ажыратымдылықтағы ЖҚЗ спутниктерінің жаңа тобы «KazEOSat-MR» үш нысаннан тұратынын, бұл тәулігіне бір рет жүргізілетін спутниктік түсірілімдердің арқасында деректерді алу жеделдігін үш есеге арттыруға мүмкіндік беретінін атап өтті.
Сонымен қатар, жоба 101 жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді деп күтілуде.
«2027-2031 жылдары импортты алмастырудан түсетін экономикалық пайда шамамен 104,4 млрд теңгені құрайды. Дәл осы кезеңде мемлекеттік органдарға орташа ажыратымдылықтағы суреттерді беруден жанама әсер 46,5 млрд теңгеге тең болады», - делінген хабарламада.
ЦДМ жоспарларында 5 жыл ішінде спутниктермен жабудың жалпы максималды ауданын 2,4 млрд шаршы шақырымға дейін ұлғайту бар.
Бұған дейін цифрлық даму министрлігі жобаны іске асыруға жалпы сома шамамен 18 млрд теңгені құрайтынын хабарлаған болатын.
ЦДМ өкілдерінің үміттендіретін сөздері қаншалықты тәтті естілсе де, біздің редакцияның әртүрлі мекемелермен және олардың ұмытылмас басшыларымен өзара әрекеттесудің қайғылы тәжірибесі бар, сондықтан біз күмәнді уәделерге емес, іс-әрекеттерге басымдық береміз.
ФБРК редакциясы ашық дереккөздерден «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ және аэроғарыш комитеті өкілдерінің қайшылықты мәлімдемелерін жинады, бұл бүгін оқырманға соңғылардың іс-әрекеттері мен уәделері туралы түсінік береді.
2015 жылғы 8 сәуірде ҚР инвестициялар және даму министрлігінің аэроғарыш комитетінің төрағасы Талғат Мұсабаев мәжілістің жалпы отырысында Қазақстан қолданатын ғарыштық мониторингтің мұндай технологияларына тек екі ел ие екенін мәлімдеді.
Оның айтуынша, Ресей басқа елдерді айтпағанда, қазақстандық спутниктердің суреттерін сатып алуға дайын.
Алайда, мәлімдеме кезінде «KazEOSat-1» және «KazEOSat-2» спутниктері Қазақстанға тиесілі болмаған, бұл туралы мырза Мұсабаев сол отырыста айтып өтті.
2016 жылғы 26 шілдеде «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ президентінің м.а. Марат Нұрғожин журналистерге берген сұхбатында 2016 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша Қазақстан шетелдіктерге спутниктік суреттерді 40 млн теңгеге сатқанын мәлімдеді.
Ал 2016 жылғы 21 қарашада мырза Нұрғожин ғарыштық суреттерді шетелге сату сомасы 120 млн теңгені құрайтынын баяндады. Сонымен қатар, ҚР мемлекеттік органдарына ғарыштық суреттерді мүлдем тегін бергенін, әйтпесе сату рекордтық 9 млрд теңгені әкелетінін сендірді.
2017 жылғы 20 қазанда «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ жаңа президенті Ерғазы Нұрғалиев Қазақстан суреттерді шетелге сатудан үлкен табыс алмайтынын (орта есеппен 50-60 млн теңге), себебі көптеген елдер, атап айтқанда, Батыс Еуропа елдері Қазақстанның ғарыштық қызметтеріне мұқтаж емес екенін айтты.
Ал 2023 жылғы 12 маусымда «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Өскен Тойшыбеков елде орман және дала өрттерін ғарыштан бақылайтын төрт отандық спутник барын, олардың әрқайсысы ел аумағын күніне екі рет суретке түсіретінін, ал әлеуетті өрттерді қашықтықтан зондтау арқылы анықтайтынын хабарлады.
2024 жылғы 13 ақпанда ұлттық компания әлеуметтік желілерде шетелдік спутниктерді пайдалануды растаған жазба жариялады.
Енді, «Қазақстан Ғарыш Сапарының» «іскерлік беделі» неден зардап шегіп жатқаны анық болды деп үміттенеміз. Ұлттық компания өзіне өзі өзінің қайшылықты мәлімдемелерімен зиян келтіруде.
Мұнда ұлттық ғарыш бағдарламасында негізгі рөл атқаратын компания туралы сөз болып жатқанын есте ұстаған маңызды.
Жоғарыда аталған басшылардың мәлімдемелеріндегі аталған сәйкессіздіктерге қарамастан, олар, өкінішке орай, қайшылықты тізімді әлдеқайда толықтырмайды, мемлекет «Қазақстан Ғарыш Сапарының» жаңа жобаларын қаржыландыруды әлі де ұтымды деп санайды.
Ұлттық компанияның өзі шетелдік жеткізушілерден суреттерді сатып алатынында қазақстандық спутниктік суреттерге сұраныс болуы мүмкін емес екені анық болса да.
Сонда іске қосылған кезде «жаңа технологиялар» санатына да кірмейтін, ғарыш қайраткерлері жұртшылықты сендіруді ұнататын болашақтағы кез келген гипотетикалық өтелімділікті айтпағанда, спутниктерге 18 млрд теңге жұмсаудың мәні бар ма?