Соңғы уақытта ФБРК редакциясының назарын Қазақстан өңірлеріндегі жол инфрақұрылымын күтіп-ұстауға кететін шығындардың күрт өсуі аударды. Атап айтқанда, біз Қосшы қ. және Шымкент қ. бағдаршам нысандарына қызмет көрсетуге қанша ақша жұмсалатыны туралы жазған болатынбыз. Мемлекеттік сатып алу шарттарын зерттей отырып, біздің редакция қызықты бір мәліметті анықтады.
Анықталғандай, жолдар мен автомагистральдар салуға маманданған «СМЭУ Астана» ЖШС компаниясы мемлекеттік сатып алу шартын жасасу кезінде техникалық сипаттамада өз қызметкерлерінің жеке деректерін, оның ішінде жеке куәліктерінің көшірмелерін жариялаған.
Жарияланған құжаттар тізіміне жұмыс орнынан анықтамалар, біліктілік куәліктері, білім туралы дипломдар, сертификаттар, сондай-ақ «СМЭУ Астана» ЖШС қызметкерлерінің жеке куәліктері мен жеке еңбек шарттары кірді.
Айта кету керек, қолданыстағы заңнама аясында мұндай жағдайда журналистер де, құзыретті мемлекеттік органдар да жұмыс беруші тарапынан жеке шағымсыз әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауды бастай алмайды.
ФБРК редакциясы өз жұмысында жеке деректердің таралуының ұқсас оқиғасына тап болған.
Қыркүйек айында біз жазғандай, Шығыс Қазақстан облысының бір мектебі сәуір айының өзінде мемлекеттік сатып алу шартын жасасу кезінде жеткізушіге қойылатын талаптардың орнына «техникалық сипаттама» бөлімінде мекеменің барлық қызметкерлерінің тізімін, олардың толық жеке деректерін көрсете отырып жариялаған.
Сонда біз: мұндай техникалық сипаттама мемлекеттік сатып алуды өткізу талаптарына қаншалықты сәйкес келеді және мектеп мекеме қызметкерлерінің жеке деректерін жариялау арқылы заңды әрекет етті ме деген сұрақтарға тап болдық. Ақиқатқа жету үшін біз әртүрлі мемлекеттік органдарға бірқатар ресми сұраулар жіберуге мәжбүр болдық.
Нәтижесінде ШҚО білім басқармасы қызметтік тергеу жүргізіп, мектеп қызметкерлердің жеке деректерін жарияламауы керек еді деген қорытындыға келді. Осы негізде мектеп директоры мен бас бухгалтеріне сөгіс жарияланды. Ал ШҚО бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті мемлекеттік сатып алуды өткізу рәсімінде бұзушылықтарды көрмеді.
Жеке деректерді жариялау заңдылығы туралы сұраққа бізге цифрландыру министрлігінің ақпараттық қауіпсіздік комитеті егжей-тегжейлі жауап берді. Жеке деректер және оларды қорғау туралы Заң жеке деректерді жинау мен өңдеу үшін азаматтың өзінің немесе оның заңды өкілінің келісімі қажет екенін білдіреді деп хабарланды.
Ал Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске сәйкес, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауға жеке немесе заңды тұлғалардың өтініштері, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылық белгілерін көрсететін жеткілікті деректердің болуы себеп және негіз болып табылады.
Осылайша не мектеп қызметкерлерінің өздері жеке деректерінің заңсыз таратылғаны туралы арыз беруі керек, не үшінші тұлғалар қызметкерлердің жеке деректерін жинауға және өңдеуге келісім бермегенін растайтын даусыз дәлелдер ұсына алады.
ФБРК редакциясы өздеріне қатысты құқық бұзушылық туралы хабарлау және қажет болған жағдайда құқық қорғау органдарына тиісті арыздар жіберуге көмектесу үшін мектеп қызметкерлерімен байланысуға тырысты.
Бірақ, өкінішке орай, бізбен ешкім байланысқа шыққан жоқ. Біздің болжауымызша, себебі адамдар жеке деректерін пайдалана алатын бұзақылардан зардап шегуден гөрі жұмысынан айырылудан қатты қорқады.
Осының бәрінен басқа, біз мемлекеттік сатып алу порталында белгілі бір құжаттарды жою немесе ауыстыру мүмкіндігі жоқ екенін анықтадық. Яғни, бір рет жүктелген құжат порталда мәңгі қалады. Бұл мемлекеттік сатып алуды өткізу кезінде жосықсыз тапсырыс берушілер немесе жеткізушілер тарапынан құжаттармен манипуляциялау тәуекелін болдырмау үшін жасалған.
Біз екі аталған жағдайда да жеке деректер жаман ниетпен емес, керісінше қателікпен және заңдарды білмеуден жарияланған деп болжаймыз. Осыған байланысты ФБРК редакциясы қаржы министрлігіне және цифрландыру министрлігіне қазақстандықтарды мемлекеттік сатып алуға қатысушылардың құзыретсіздігінен қорғау үшін мемлекеттік сатып алу порталын жетілдіру мәселесін қарауды сұрап жүгінеді.
Біздің редакция жеке деректердің жариялануы фактісі бойынша әкімшілік істерді қозғауға ықпал ете алмаса да, біз ШҚО мектебінің қызметкерлеріне де, «СМЭУ Астана» ЖШС қызметкерлеріне де, егер олардың біреуі өз құқықтарының жұмыс беруші тарапынан бұзылғаны туралы арыз беруге шешім қабылдаса, көмек көрсетуге дайынбыз. Байланысу үшін біздің @fund_kz_bot ботына жазыңыз.