Премьер-министр Олжас Бектенов соңғы үш жылда Қазақстанның көмір өнеркәсібінде 37 млрд теңгеге бұзушылықтар анықталғанын хабарлады.
БАҚ премьер-министрге сілтеме жасап хабарлағандай, бұзушылықтар осы саладағы салықтық тексерулер мен трансферттік баға белгілеу мониторингінің нәтижелері бойынша анықталған.
Бектенов халық пен коммуналдық-тұрмыстық секторға көмір сату тауар биржалары арқылы жүзеге асырылатынын, бұл өнімсіз делдалдар мен одан әрі қайта сатуды болдырмайтынын атап өтті.
«Заңға сәйкес, бақылау субъектілері ретінде тек тауар биржалары ғана емес, сонымен қатар тауар биржаларының клирингтік ұйымдары мен биржалық брокерлер де қарастырылады. Сондай-ақ, монополияға қарсы органның құзыреті тауар биржалары, клирингтік ұйымдар және биржалық брокерлер тауар биржалары туралы заңнаманы және қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) қарсы іс-қимылды бұзған жағдайда олардың тиісті лицензияларын тоқтату және одан айыру функциясымен толықтырылды», - деп нақтылады ол.
Сонымен қатар, үкімет басшысы сауда және интеграция министрлігінің «Әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлар тізбесін бекіту туралы» бұйрық қабылдағанын атап өтті.
«Әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлар тізбесінде бекітілген ресурстардың энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлін ескере отырып, олардың саудасы тек қаулыға енгізілген тауар биржаларында жүзеге асырылатын болады. <…> Тауар биржаларын іріктеу рәсімі шеңберінде конкурс өткізуді ескере отырып, тауар биржаларына, арнайы биржалық бағдарламалық қамтамасыз етудің технологиялық деңгейіне және ақпараттық жүйенің манипуляциялардан қорғауға дайындық дәрежесін бағалауға қатаң талаптар әзірленетін болады», - делінген хабарламада.
Олжас Бектенов 2023 жылғы наурызда шикізатты тікелей халыққа өткізетін көмір өндіруші кәсіпорындар үшін міндетті биржалық көлемдердің мөлшері 10%-дан 50%-ға дейін ұлғайтылғанын атап көрсетті.
«Сондай-ақ, 2023 жылғы желтоқсанда ОТМ (сауда және интеграция министрлігі) осы әкімшілік аумақ шегінде тіркелген көмір сатып алушылар (аймақтық операторлар) ғана қатысатын, көмірді аймақтық тиесілігі бойынша өткізуді көздейтін бұйрық бекітілді. Бұл шаралар ішкі көмір нарығын біркелкі бөлуге және қанықтыруға бағытталған, бұл жылыту маусымын қолайлы өткізуге (тапшылық пен баға келісімін болдырмауға) және тұтастай көмір нарығын реттеуге мүмкіндік берді», - деп хабарлады премьер-министр.
Сонымен қатар ол уәкілетті ведомстволар коммуналдық-тұрмыстық көмірді бөлшек және көтерме сату нарықтарында бәсекелестікті дамыту жөніндегі Жол картасын бекіткенін қосты.
Бұдан басқа, Бектенов аймақтық көмір операторларын айқындау тетігі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін биржалық сауда ережелерінде нақты белгіленгенін еске салды.
«Ережелердің 235-тармағына сәйкес, аймақтық көмір операторлары (сатып алушылар) ретінде меншік құқығымен теміржол тұйығы, техникалық инфрақұрылымы бар және жергілікті атқарушы органдар ұсынған ақпарат негізінде тауар биржасының аккредитациясын алған нарық субъектілері табылады. Сондай-ақ, жол картасында аймақтық көмір операторларын жергілікті атқарушы органдардың айқындау тәртібін регламенттеу бөлігінде ережелерді жетілдіру көзделген», - деп хабарлады Бектенов.