Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен сыбайлас жемқорлық бұзушылықтар көбінесе бірдей нәрсе ретінде қабылданады, дегенмен заң тұрғысынан бұл түбегейлі әртүрлі ұғымдар. Шекара қай жерде өтетінін Жамбыл облыстық адвокаттар алқасының адвокаты Лола Врублевская түсіндірді.
МИА «Казинформ» мәліметтеріне сәйкес, заңгер сыбайлас жемқорлық тәуекелдері — бұл бұзушылықтың әлеуетті қаупі, яғни теріс пайдалану мүмкіндігі бар жағдай екенін айтты.
«Мысалы, жұмысқа қабылдау кезінде ашық критерийлер болмаса немесе лауазымды тұлғаның мүдделер қақтығысы туындаса. Бір адам тапсырыс беруші мен орындаушының функцияларын біріктірген кезде немесе сатып алу конкурссыз жүргізілген кездегі жағдайды тәуекел деп санауға болады. Мұндай жағдайда бір қызметкер заң бойынша әрекет ете алады, ал екіншісі азғыруға беріліп, өз жағдайын пайдалана алады», — делінген хабарламада.
Сыбайлас жемқорлық бұзушылық — бұл құқыққа қайшы әрекеттің немесе әрекетсіздіктің нақты фактісі. Бұған мыналарды жатқызуға болады:
- туысты конкурссыз қабылдау;
- мемлекеттік сатып алу мерзімдерін немесе ережелерін бұзу;
- жалған деректері бар құжаттарға қол қою;
- декларацияланбаған мүдделер қақтығысы.
Врублевская мысал келтіреді: егер ұйымда сыйлықақылар нақты ережелерсіз бөлінсе — бұл тәуекел. Егер сыйлықақыларды тек басшының туыстары алса — бұл тәртіптік немесе қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін бұзушылық.
«Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің өзі құқық бұзушылық емес екенін түсіну маңызды. Бірақ егер оған уақытылы әрекет етілмесе, ол алдымен бұзушылыққа, содан кейін қылмыстық жауапкершілікке ұласуы мүмкін. Сондықтан мұнда шешуші рөлді тек заң ғана емес, сонымен қатар ұйымның ішкі мәдениеті, процестердің ашықтығы және бақылау жүйесі атқарады», — деп атап көрсетеді адвокат.
Сарапшы мыналарды ұсынады:
- күмәнді жағдайларды қызметтік жазбалармен немесе хат-хабардағы белгілермен тіркеу;
- әлеуетті тәуекелдер туралы басшылыққа хабарлау;
- ықтимал бұзушылықтар байқалса, үндемеу — әйтпесе бұл сыбайластық немесе әрекетсіздік ретінде бағалануы мүмкін.
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат неғұрлым ашық болып жатқан жағдайда, өзінің құқықтық ұстанымын қорғау — бұл міндет қана емес, сонымен қатар жеке кәсіби қауіпсіздіктің элементі», — деп қорытындылады Врублевская.