Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) спортшыларды тәрбиелеу және даярлауға бөлінген бюджет қаражатын пайдалану тиімділігінің мемлекеттік аудитінің қорытындысын шығарды. Тексеру 2021 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңді қамтыды.
Ведомствоның баспасөз қызметінің мәліметінше, Қазақстанда үш жыл ішінде спортпен айналысатындар саны 24%-ға — 8,4 млн адамға (халықтың 40%-дан астамы) өсті. Сонымен қатар, саланы дамытуға жұмсалатын мемлекеттік шығыстар екі есеге артып: 2021 жылы 153 млрд теңгеден 2024 жылы 315 млрд теңгеге жетті.
Спортпен қамтудың оң динамикасына қарамастан, аудит жоғары жетістіктер спорты және спорт резервін даярлау саласындағы жүйелі проблемаларды анықтады.
«Тәуелсіздік жылдарында ҚР-да дене шынықтыру мен спортты дамыту бойынша 3 тұжырымдама, 4 мемлекеттік бағдарлама және 1 кешенді жоспар қабылданды. Алайда, ауқымды нормативтік базаға қарамастан, жоғары жетістіктер спортын дамытудың жүйелі тәсілі қалыптастырылмады», - делінген хабарламада.
Мәселен, қолданыстағы 2020–2025 жылдарға арналған Кешенді жоспарда жоғары жетістіктер спортына бағытталған іс-шаралар жоқ. 2025 жылға дейінгі алдыңғы тұжырымдамадағы міндеттер орындалмады, олар 2029 жылға дейінгі жаңа тұжырымдамаға ауыстырылды.
«Ғылыми-әдістемелік қамтамасыз етуде де кемшіліктер байқалады. Министрлік спорт саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізбеген, ал кезеңдік жоспарлар спортшыларды даярлау мен медициналық-ғылыми сүйемелдеудің заманауи тәсілдерін ескермеген. Басым спорт түрлерінің тізбесін қалыптастыруда да бұзушылықтар анықталды: шешімдер кешенді талдаусыз қабылданып, көбінесе спорт федерацияларының мүдделеріне тәуелді болды. Нәтижесінде қаржыландыру әлеуетті, нәтижелерді және ресурстық базаны есепке алмай жүзеге асырылды. Мәселен, кейбір олимпиадалық емес спорт түрлеріне ұқсас топтағы олимпиадалық пәндерге қарағанда көбірек қаражат бөлінді», - делінген хабарламада.
Қатысушылары тіпті Олимпиадаға іріктеу турнирлеріне өтінім берілмеген бес жазғы олимпиадалық спорт түрі бойынша спортшыларды даярлауға бюджеттен шамамен 2 млрд теңге жұмсалды.
Сонымен қатар:
- 6 олимпиадалық спорт түрі бойынша бекітілген кешенді бағдарламалар жоқ;
- 46 түрдің 19-ы бойынша спорт ұйымдарында спортшыларды даярлау бағдарламалары жоқ;
- 11 спорт түрі бойынша 2022–2024 жылдары шамамен 4 млрд теңге жұмсалған кезде бірде-бір медаль жеңіп алынбады.
Кадрлармен қамтамасыз етуде теңгерімсіздік анықталды: жаттықтырушылар тапшылығы олимпиадалық спорт түрлері бойынша байқалады, ал олимпиадалық емес түрлер бойынша штат саны — медальдарды жеңіп алудағы жоғары нәтижелер және тиісті төлемдерді алу есебінен асыра көрсетіледі.
Сонымен қатар аудиторлар 2021–2024 жылдары «Спортты дамыту дирекциясының» әкімшілік персоналының сыйлықақысына 3,5 млрд теңгеден астам қаражат жіберілгенін анықтады. Бұл ретте:
- бірқатар жағдайларда сыйлықақылар еңбекақы қорының көлемінен асып түсті;
- бір қызметкерге шаққандағы орташа жылдық сыйлықақы 7,7 млн теңгені құрады;
- оқу-жаттығу процесінің сапасы үшін қосымша ақы төлемдерін тіпті спортшыларды даярлауға қатысы жоқ қызметкерлер де алды.
Анықталған бұзушылықтардың жалпы көлемі 17 млрд теңгені құрады:
- қаржылық бұзушылықтар – 348 млн теңге;
- тиімсіз жоспарлау – 2,8 млрд теңге;
- қаражатты тиімсіз пайдалану – 13,7 млрд теңге.
Сондай-ақ аудиторлар 56 жүйелік кемшілікті және 270 процедуралық бұзушылықты анықтады. Тексеру қорытындысы бойынша 157 материал әкімшілік жауапкершілік мәселесін қарау үшін жіберілді.