Жақында блогер және саясаткер Санжар Бокаев әлеуметтік желілерде өзінің қоғамдық жұмысының нәтижелерімен бөлісті – Алматыдағы тұрғын үй кешендерінің бірінің тұрғын үй жағдайын жақсарту, оны ол өзінің жариялылығының арқасында жүзеге асырған.
Кейінірек белгілі болғандай, Бокаев «проблемалық» тұрғын үй кешендерімен мезгіл-мезгіл айналысады, алайда, бір қызығы, блогердің сынына көбінесе RAMS және QazaqStroy құрылыс компанияларының элиталық көппәтерлі үйлері ілігеді.
Нысандарды таңдау ФБРК редакциясында бірқатар түсініспеушіліктер туғызды, өйткені бұл коммерциялық жылжымайтын мүлік туралы болып отыр – адамдар барлық инфрақұрылыммен және құрылыс салушының беделімен танысып, үлкен ақшаға саналы түрде сатып алатын мүлік. Осыған байланысты, кейінгі барлық проблемалар мен ақауларды сот тәртібімен шешудің ықтималдығы жоғары.
Бірақ Қазақстанда таңдау мүмкіндігі жоқ азаматтардың тағы бір санаты бар. Бюджеттік сала қызметкерлері, көпбалалы және аз қамтылған отбасылар, мемлекет әлеуметтік тұрғын үй беретіндердің проблемалары одан да күрделі, сонымен бірге – олардың тұрмыс жағдайы үшін қандай да бір әділдікке қол жеткізу әлдеқайда қиын.
Қазақстандықтар әлеуметтік тұрғын үйдің, яғни үшінші және төртінші сыныптардың сапасына жиі шағымданады. Бірақ, бәріне қарағанда, мұндай «халық блогерлеріне» бастапқыда үмітсіз істерді шешу тиімсіз. Мүмкін, егер сол Санжар Бокаев мемлекеттік тұрғын үйге қатысты талаптар қойып, бюджеттік сала қызметкерлерінің проблемаларын шешсе, қарапайым халық қоғамдық белсенділердің күшіне сенер еді.
Осыдан басқа, ең болмағанда Алматыда ұждансыз құрылыс салушылар жеткілікті екендігі назар аудартады, бірақ Бокаев неге екені белгісіз, дәл RAMS және QazaqStroy компаниялары салған тұрғын үйге баса мән береді, бұл да белгілі бір күдік туғызады.
Элиталық тұрғын үйге мемлекет емес, жеке ұйымдар қаржы салатыны ешкімге құпия емес. Өзін қоғам қайраткері ретінде насихаттай отырып, байлардың адвокаты болу ыңғайлы. Алайда мұндай акциялар әділдікке жету ниетінен гөрі тапсырысқа көбірек ұқсайды.
Сондай-ақ, ФБРК редакциясы қымбат тұрғын үй кешендерінің тұрғындарының проблемаларын кемітпейтінін және олардың да қоғам белсенділерінің қорғауына мұқтаж екенін түсінетінін атап өтеміз, дегенмен, халықтың осал топтары әлдеқайда көп.
НЕТУТИЛЬСБОРУ ҚОЗҒАЛЫСЫНЫҢ АРТЫНДА КІМ ТҰР
Біздің барлық дәлелдерімізге қарамастан, Бокаевтың жақтастары оны қорғай отырып, біздің редакцияның қызметін белсенді түрде сынай бастады. Алайда, Санжар Бокаев шынымен де өзін Робин Гуд деп аталатын қоғамдық және саяси тұлғаға айналдыруды шешті деп ойлау үлкен қателік. Оның барлық әрекеттерінің артында бір ғана ұйым тұр ― «Атамекен» Ұлттық Палатасы.
Бұған көз жеткізу үшін «НетУтильсбору» қозғалысының активіне және Namys партиясын құру бойынша бастамашыл топқа кімдер кіретініне қарау жеткілікті. Санжар Бокаевтан басқа, «НетУтильсбору» қозғалысының белсенділерінің бірі «Атамекен» ҰКП Шағын және орта бизнес комитетінің қазіргі төрағасы Берік Заиров.
Берік Заиров сондай-ақ «Қазақстанның тәуелсіз бизнес одағы» ЗТБ және ЖК-нің басшысы болып табылады, оның құрылтайшыларында 10 адам бар, соның ішінде «Tsp Авто» ЖШС, «Leto Spare Parts» ЖШС және кәсіпкер Илья Нұрпейісов. Соңғысына толығырақ тоқталайық.
Илья Нұрпейісовтің «КОР» Мұнай компаниясы» АҚ-мен байланысы болғаны туралы мәліметтер бар, оның құрылтайшылар құрамына Тимур Көлібаев және Ахметжан Есімов сияқты танымал кәсіпкерлермен қатар Қазақстан гольф федерациясының мүшесі Шыңғыс Бердіғожин кіреді. Бердіғожиндер отбасы мұнай саласында жеткілікті танымал.
Сонымен қатар, «Тәуелсіз бизнес одағы» төрағасының орынбасары Шыңғыс Темір «НетУтильсбору» қозғалысының сарапшысы ретінде өнер көрсетеді. Шыңғыс Темір 2014 жылдан бастап «Атамекен» ҰКП-да жұмыс істеді және осы жылдар ішінде кәсіпкерлерді құқықтық қорғау департаментінің сарапшысынан Ұлттық палата басқармасы төрағасының орынбасарына дейінгі жолды өтті.
«НетУтильсбору» қозғалысының тағы бір қатысушысы, сондай-ақ оның құрушысы - Владимир Ким Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі және Namys партиясын құру тобының мүшесі болып табылады. Facebook-тегі «НетУтильсбору» тобының әкімшілерінің құрамына 12 адам кіреді, соның ішінде Владимир Ким және оның ЖШС-нің бірнеше қызметкері, Темір Шыңғыс және жоғарыда аталған «Leto Spare Parts» ЖШС-нің қызметкері - Қайрат Тергеусізов.
«НетУтильсбору» қозғалысының белсенділері заңды негіздемесі жоқ дауысты мәлімдемелер жасап, қарапайым қатысушылар мен жанашырларды адастырады.
Мәселен, мысалы, 2021 жылғы желтоқсанда «НетУтильсбору» қозғалысының белсенділері бір ай ішінде утильсбор жүйесін толық қайта қарау бойынша түбегейлі шаралар қабылданбаса, олар жалпыхалықтық референдум өткізуді жоспарлап отырғандарын мәлімдеді. Алайда, қолданыстағы заңнамаға сәйкес, референдумды тағайындау құқығы ҚР Президентіне тиесілі.
2022 жылы Санжар Бокаев «НетУтильсбору» қозғалысының негізінде цифрлық Namys партиясын құруды жариялады. Партияны тіркеу бойынша бастамашыл топқа қозғалыс белсенділері кірді. Тамыз айында Санжар Бокаев, Владимир Ким және Берік Заиров баспасөз мәслихатын өткізіп, онда партияны тіркеу қазақстандық заңнаманың жетілмегендігіне байланысты мүмкін емес екенін хабарлады.
Namys партиясын құру жағдайы Нұржан Альтаев Абылай Мырзахметовпен байланыстырылатын, «Атамекен» ҰКП жанындағы Қолданыстағы ШОБ Қауымдастығы негізінде «El Tiregi» партиясын тіркеуге тырысқан жағдайға ұқсас. Бірінші және екінші жағдайда да ұйымдардың бастапқыда саяси оқиғаларға қатысы болмады, алайда екеуі де ақыр соңында Ұлттық палатаға қатысты саяси күштерге айналды.
Екі жағдайда да «Атамекен» ҰКП өз мүшелерінің билікке оппозицияға шығып, оны жоққа шығаратын пікірлер білдіретін қызметіне ресми түрде түсініктеме бермеген. Бокаев пен Альтаевтың ұйымдары «Атамекен» ҰКП-ның қамқорлығымен әрекет етіп, ең алдымен оның саяси міндеттерін шешеді деген болжамдар бар.
Утильсбордың өткір мәселесі дұрыс ұсыныс және тиісті ақпараттық науқандар кезінде көптеген адамдарды бір немесе бірнеше көшбасшының айналасына біріктіреді. Осылайша, қажетті уақытта азаматтық қозғалыс осы процестің тапсырыс берушілеріне қажетті бағытқа бағытталатын саяси күшке айналады.
Міне, енді утильсборды төмендету шақыруларының орнына біз сайлау заңнамасының дұрыс еместігі, кандидаттардың құқықтарының бұзылуы, президентке, мәжіліске және сенатқа қатысты талап-арыз туралы мәлімдемелерді естиміз.
Сондай-ақ, Санжар Бокаевтың өзінің еңбек өмірбаянын ұмытпау керек. Ол бұрын Ахметжан Есімовтің командасында жұмыс істеген, содан кейін Елбасының бейресми күйеу баласы - Қайрат Шәріпбаевтың қанатының астына өткен, ал кейбір деректер бойынша, Дариға Назарбаеваның штаттан кеңесшісі болған.
«НетУтильсбору»