Мемлекет полицияның және ОМОН-ның сүйемелдеуімен малды жоя бастағанда, диагнозды атамай, құжаттарды иелеріне бермей, — бұл әдеттегі ветеринариялық операция емес. 2026 жылдың ақпанынан бастап Ресей мал шаруашылығында ауқымды дағдарысты бастан кешіруде: Сібірдің және Еділ бойының бірнеше аймағында мыңдаған мал басы жойылды. Ресми нұсқа — мутацияланған пастереллез және құтыру. Бейресми нұсқа — аусыл, тұяқтылардың ең қауіпті жұқпалы ауруларының бірі.
ФБРК редакциясы шекараның арғы жағында не болып жатқанын және бұл неге қазақстандық мал шаруашылығына тікелей қатысты екенін анықтауды жөн көрді.
РЕСЕЙДЕ НЕ БОЛЫП ЖАТЫР
2026 жылдың ақпан айының басынан бастап Новосібір, Омбы, Свердлов облыстарында, Алтай Республикасында, Еділ бойы және Солтүстік Кавказ аймақтарының бірқатарында билік ауыл шаруашылығы жануарларын жаппай алып қоюға және жоюға кірісті. Ресми себеп — пастереллез (өткір бактериялық инфекция) және құтыру өршуі.
Тек Новосібір аймағында ғана 42 құтыру ошағы және 5 пастереллез ошағы тіркелген — Орда, Қарасуық, Баған, Черепанов және Купин аудандарында. Омбы облысында "Родная долина" ӨК-де ақпан айының ортасына қарай 2 100 бас мал жойылды. Алтай Республикасында қаңтар айының ортасына қарай шамамен 2 000 ауру жануар болған, ал 10 ақпанға қарай ошақтар саны 70-ке дейін өсті.
16 ақпанда Новосібір облысында төтенше жағдай (ТЖ) режимі енгізілді, алайда бұл туралы жұртшылыққа бір айдан кейін ғана белгілі болды. Карантиндік аймақтар бекеттермен қоршалды, ветеринариялық бригадалар полиция қызметкерлерімен келді. Фермерлерге алып қою үшін негіздемесі бар құжаттар көрсетілмеді, зертханалық талдау нәтижелері берілмеді. 2026 жылы 25 наурызда Новосібір облысының үкіметі аймақта мал сою аяқталғанын жариялады. Өтемақыға 200 млн рубль (шамамен 1,2 млрд теңге) бөлінді, ал сарапшылардың бағалауы бойынша нақты залал 1,5 млрд рубльден (шамамен 8,9 млрд теңге) асады.
ПАСТЕРЕЛЛЕЗ НЕМЕСЕ АУСЫЛ
Дәл қабылданған шаралардың сипаты кәсіби күмән толқынын тудырды. Ресей Федерациясы Үкіметінің аса қауіпті ауруларды жою кезінде жануарларды алып қою тәртібін реттейтін № 310 қаулысына сәйкес, пастереллез бұл тізімге енбеген. Бұл ауру антибиотиктермен емделеді және мал басын толық союды қажет етпейді.
Сонымен қатар қолданылған схема — ошақтан 5 км-ге дейінгі радиус ішіндегі барлық осал жануарларды жою, ұшаларды өртеу — аусылға қарсы күрес хаттамасына дәл сәйкес келеді. Бұл ірі қара малды, шошқаны, қойды, ешкіні және түйені зақымдайтын жоғары жұқпалы вирустық ауру. Одан ем жоқ.
Ресейлік дәрігер-эпизоотолог, ветеринария бойынша сот сарапшысы Светлана Щепеткина Forbes-ке берген түсініктемесінде жануар иелеріне тәуелсіз ветеринариялық сараптама жүргізуден бас тартылғанын және қан талдауының нәтижелерін беруден бас тартылғанын — мұндай зерттеулер небәрі бірнеше сағатты алғанына қарамастан — тікелей көрсетті. Оның сөзінше, бұл ресми нұсқаның "шындықтан алыс" екенін көрсетеді.
Тағы бір мәлімет те назар аудартады. Басылымдардың бірінің дереккөзі малды алып қою басталардан аз уақыт бұрын бірқатар ауылдарда мал дәл аусылға қарсы вакциналанғанын хабарлады. Новосібір облысының аумағында жұмыс істейтін агрохолдингтің дереккөзі ірі мал басының иелері арасында "не болып жатқаны" туралы сұраққа жауап белгілі екенін тікелей мәлімдеді: аусыл індеті басталды.
Лауазымды тұлғалар, атап айтқанда, Новосібір ветеринариялық-санитариялық қамтамасыз ету орталығының бастығы Юрий Шмидт — аусылдың бар екенін жоққа шығарды. Алайда Новосібір фермерлік қауымдастығының төрағасы Алексей Сальников, союды ақтай отырып, ауруды атамай, дәл аусыл хаттамасын сипаттады — бес шақырымдық аймақтағы барлық әлеуетті тасымалдаушыларды жою.
Жасырудың ықтимал себебі айқын. 2025 жылдың мамырында Ресей Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымынан (ДЖДҰ) аусылдан азат ел мәртебесін алды. Бұл мәртебе ет және сүт өнімдерін экспорттау үшін өте маңызды. Оны жоғалту сыртқы нарықтардың дереу жабылуын білдіреді.
ҚАЗАҚСТАН ТЫЙЫМ САЛАДЫ — РЕСЕЙ ҚАРСЫЛЫҚ БІЛДІРУДЕ
Қазақстан болып жатқан оқиғаға тез жауап берді. 2026 жылдың ақпанында ауыл шаруашылығы министрлігінің (АШМ) ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті бірқатар ресейлік аймақтардан — Алтайдан, Солтүстік Кавказ республикаларынан (Дағыстан, Ингушетия, Кабардин-Балқария, Қарашай-Шеркесия, Солтүстік Осетия, Шешенстан, Ставрополь өлкесі), Қалмақиядан, Бурятиядан, Астрахан және Новосібір облыстарынан тірі малды және мал шаруашылығы өнімдерін әкелуге және транзитіне тыйым салды.
Россельхознадзор қазақстандық ветеринариялық бақылау комитетіне ресми хат жолдап, енгізілген шектеулерді "заңсыз" деп атады және Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) қағидаттарына сәйкес келмейтінін, оған сәйкес ветеринариялық-санитариялық шаралар ғылыми негіздемеге ие болуы және тек қажетті дәрежеде қолданылуы тиіс екенін айтты. Жауап ретінде қазақстандық тарап шаралар жағдай тұрақтанғаннан кейін және өнімнің қауіпсіздігі расталғаннан кейін алынып тасталатынын түсіндірді.
Айта кетейік, Беларусь та Сібірден ет импортына өз шектеулерін енгізді, яғни жағдайды жауап шаралары үшін жеткілікті маңызды деп санаған тек Қазақстан ғана емес.
ТӘУЕКЕЛ МАУСЫМЫ: ТАРИХ НЕ ДЕЙДІ
Болып жатқан оқиғаны ескере отырып, ең қисындысы тарихқа жүгіну болып көрінеді. ФБРК редакциясы дәл осылай жасады. 1955 жылдан 2013 жылға дейін Қазақстандағы аусыл өршуі туралы 2023 жылы жарияланған деректерге сенсек, ел аумағында тарихи тұрғыдан үш штамм тараған: A және O — шартты түрде жергілікті, және A22 — сырттан әкелінген. Жергілікті штаммдардың өршуі дәстүрлі түрде ақпаннан сәуірге дейінгі кезеңге — қыс-көктем уақытына келген. А22 әкелінген штаммының өршуі, зерттеу деректері бойынша, негізінен мамырда тіркелген.
Бұл Қазақстан эпидемиологиялық тұрғыдан ең осал кезеңге дәл қазір — жергілікті штаммдар тарихи белсенді болатын наурыз айының соңы мен сәуірде кіріп отырғанын білдіреді. Ал Ресейдің шекаралас аймақтарындағы мөлдір емес эпизоотиялық жағдайды ескере отырып, мамыр айы A22 штаммы үшін дәстүрлі маусым — әкеліну қаупін тудырады.
ФБРК негізін қалаушы, агросарапшы Кирилл Павлов қабылданып жатқан шаралардың ауқымы мен сипа