Қазақстан фискалдық жүйені жаңғыртуға және әділ бәсекелестікті қамтамасыз етуге бағытталған ауқымды салық реформасына дайындалуда. Алдағы өзгерістердің негізгі элементтері ҚҚС базалық мөлшерлемесін 16%-ға дейін көтеру, әлеуметтік маңызы бар салалар үшін сараланған мөлшерлемелерді енгізу және компанияларды жасанды бөлу арқылы салық төлеуден жалтару схемаларына заңнамалық тыйым салу болмақ.
Қолданыстағы салық жүйесі бірқатар жүйелік сын-қатерлерге тап болып отыр. Көлеңкелі экономика, ашық емес қаржылық схемалар және салық жүктемесінің біркелкі бөлінбеуі салауатты бизнес климаттың қалыптасуына кедергі келтіріп, мемлекеттік институттарға деген сенімді төмендетеді.
Ірі компанияларды шағын бизнеске арналған жеңілдіктерді алу үшін көптеген шағын кәсіпорындарға жасанды түрде бөлу практикасы ерекше алаңдаушылық туғызады. Бұл бюджеттен айтарлықтай қаражатты жоғалтуға әкеліп, адал салық төлеушілер үшін тең емес бәсекелестік жағдайларын туғызады.
Реформаның негізгі элементі Салық кодексінде компанияларды жасанды бөлуге қарсы іс-қимыл тетіктерін бекіту болады. Жаңа нормалар салық органдарына салық төлеуден жалтарудың осындай схемаларын анықтау және жолын кесу үшін тиімді құралдарды береді.
ҚҚС-ҚА САРАЛАНҒАН КӨЗҚАРАС
Реформаның маңызды элементі қосылған құн салығы жүйесін қайта қарау болып табылады. ҚҚС-тың базалық мөлшерлемесін 12%-дан 16%-ға дейін көтеру экономиканың әртүрлі салалары үшін сараланған тәсілді енгізумен қатар жүреді.
Агроөнеркәсіптік кешен және азық-түлік өндірушілер үшін нөлдік мөлшерлеменің енгізілуі ерекше назар аударуға тұрарлық. Бұл шара отандық ауыл шаруашылығы өндірушілерін қолдап, азық-түлік тауарларының бағасының өсуін тежейді.
Фармацевтика саласы 10% мөлшерінде жеңілдікті мөлшерлеме алады, бұл отандық дәрі-дәрмек өндірісінің дамуына және олардың халық үшін қолжетімділігінің артуына ықпал етеді.
КҮРДЕЛІЛІКТЕН АШЫҚТЫҚҚА
Көлеңкелі экономикамен күрестегі маңызды қадам ҚҚС төлеуші ретінде міндетті тіркеу шегін 20 000 АЕК-тен 3 800 АЕК-ке дейін төмендету болады (шамамен 15 миллион теңге). Бұл салық төлеушілердің кеңірек қамтылуын қамтамасыз етіп, экономикалық процестердің ашықтығын арттырады.
Реформаның бастапқы нұсқасы ҚҚС-ты 20%-ға дейін көтеруді көздеген еді, алайда Президенттің араласуынан және бизнес-қоғамдастықпен консультациялардан кейін неғұрлым теңгерімді шешім қабылданды. Сонымен қатар, ҚҚС-тан босатылған салық төлеушілер, егер бұл олардың бизнес-мүдделеріне сәйкес келсе, осы салықты төлеушілер ретінде ерікті түрде тіркелу құқығын сақтайды.
МҮДДЕЛЕР ТЕҢГЕРІМІ
Үкімет ҚҚС-тың өсуін еңбекақы қорына жүктемені төмендету есебінен өтеу идеясынан бас тартты. Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын алып тастау және әлеуметтік салықты түзету орынсыз болып шықты, себебі 16% мөлшерлеме бойынша ҚҚС-тан түсетін әлеуетті түсімдер мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін жеткілікті түрде жабуды қамтамасыз етпейді.
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУДІҢ НЕГІЗІ
Ұсынылып отырған салық реформасы фискалдық саясатты кешенді түрде қайта қарауды білдіреді. Бизнесті жасанды бөлуге тыйым салу ҚҚС-қа сараланған тәсілмен үйлесімде неғұрлым әділ салық жүйесінің қалыптасуына негіз жасайды.
Бұл тәсіл салықтардың фискалдық функциясы мен олардың реттеуші рөлі арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді, әділ бәсекелестік үшін жағдайлар жасайды және экономиканың едәуір бөлігін көлеңкеден шығарады, бұл тұрақты экономикалық өсуге және әлеуметтік тұрақтылыққа ықпал етеді.