Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев ақбөкендерді жаппай «алып тастау» үшін ғылыми негіздеме алынғанын жариялады. Оның айтуынша, ғалымдар популяциядан жануарлардың тура 20%-ын алып тастауды ұсынады.
«Бүгін біз ұйымдастырушылық мәселелерді қарастырып жатырмыз, менің ойымша, бір-екі күннен кейін шешімді жариялаймыз. Ғылым бүкіл популяцияның 20%-ын алып тастауды ұсынады», - деді Нысанбаев үкіметтік брифингте.
Бір қызығы, бұл 20% сиқырлы көрсеткіш мамыр айында вице-министр Нүркен Шабиев рекордтық 5 млн ақбөкен дарабасын уәде еткенде де айтылған болатын. Сол кезде Алексей Грачев, Зоология институтының териология зертханасының меңгерушісі, 20% алып тастау көлемі популяцияға зиян келтірмейді деп мәлімдеген. Уақыт өтті, мал басы қайта есептелді, жаңа цифрлар алынды, жаңа ғылыми негіздеме дайындалды – ал пайыз сол күйінде қалды. Министрліктің кез келген статистикасына сәйкес келетін таңғаларлық ыңғайлы формула.
Енді Нысанбаевтың соңғы деректері бойынша, ақбөкендердің жалпы саны 3 млн 978 мың дарабасты құрайды: орал популяциясында 2,3 млн, бетпақдала популяциясында 1,6 млн және үстірт популяциясында 78 мың. Осы цифрларға сүйене отырып, ведомство шамамен 800 мың жануарды «алып тастауды» көздейді, оның ішінде 40% аталықтар және 40% аналықтар болуы керек (қалған 20%, мүмкін, бинарлы емес дарабастар?).
Жаппай атуға дайындықпен қатар, министрлік әкімдіктермен бірлесіп, ақбөкен етін өңдеу үшін ет комбинаттарын құру бойынша инвестициялық жобаларды әзірлеуде. Алты компания мұндай бизнеске қызығушылық білдірді.
Ақбөкендер тарихы нағыз аттракционды еске түсіреді. Өткен жылдың сәуірінде президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қостанай облысының тұрғындарына ақбөкендерді атуды тоқтатуға салтанатты түрде уәде беріп, оларды «қазақ даласының символдары» деп атады. Бірақ биылғы жылдың наурыз айында Ұлттық құрылтай отырысында Президент осы мәселе бойынша «теңгерімді шешім» қабылдау қажеттігі туралы хабарлады.
2025 жылдың мамырында экология министрлігі популяция санын реттеудің жол картасын әзірлеуді аяқтады. Сол кезде депутат Павел Казанцев ақбөкендердің көбеюіне байланысты «анық ТЖ» туралы қатты мәлімдеп, бірегей жануарларды «жасытуды» ұсынып, «бұдан ешқандай қорқынышты ештеңе жоқ» деп сендіріп, дереу әрекет етуге шақырды.
Таныс қолтаңба. Министрлік 2023 жылғы қателіктерді қайталамауға ант берді, бірақ сценарий сол схема бойынша дамуда. Екі жыл бұрынғыдай, «санын реттеуге» себеп ретінде фермерлердің егістеріне келтірілген зиян туралы шағымдар айтылады. Сол кездегідей, іске ғылыми негіздеме кіреді – 2023 жылы оны Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті ұсынған болатын, әрі құжат ұзақ уақыт бойы «Қызметтік пайдалану үшін» деген грифпен жасырын болды.
Әрі қарай, дәлелденген алгоритм бойынша жүретін болсақ, аң аулауға рұқсаттар, мергендерді жалдау, малдың жаппай қырылуы, далаға шашырап жатқан ұшалар мен терілер, көлік жуу орындарында еттің жасырын саудасы, инфекциялардың таралуы келуі керек. Ал соңында - РМК «Охотзоопромда» сөзсіз сенімді сақталған аса құнды ақбөкен мүйіздерінің жұмбақ жоғалуы.
Тағы бір қызықты мәлімет: өткен жылдың ақпанында экология министрлігі CITES Конвенциясына өзгерістер енгізу және 2025 жылға қарай ақбөкен мүйіздерін экспорттауға рұқсат алу жоспарлары туралы мәлімдеген болатын. Енді, біз білетіндей, жаңа жаппай ату үшін тамаша жағдайлар толығымен негізді түрде жасалуда. Бұл сәйкестік кездейсоқ болу үшін тым ыңғайлы көрінеді. Министрліктің табиғат пен ауыл шаруашылығына қамқорлық жасаудың жанама сылтауларымен бір схеманы қанша рет қайталайтынын болжау ғана қалады.