Мақсатты әрекеттер «Қазақстан Инвестициялық қоры» АҚ (ИҚК) және «Қазақстан Даму Банкі» АҚ (ҚДБ), «РОП Операторы» ЖШС және бірқатар мемлекеттік органдардың әрекеттері бірегей шинаны кәдеге жарату және қайта өңдеу зауыты «Kazakhstan Rubber Recycling» ЖШС-нің банкротқа ұшырауына әкелді.
Бастапқыда, 2011 жылы, зауыттың жарғылық капиталы 1 теңгеге бағаланды. 10 жылдан кейін қайта бағалау жүргізіліп, оған сәйкес кәсіпорынның мүлкі 810,7 млн теңгеге бағаланды, алайда ИҚҚ қаржылық есептілігінде зауытты 485 млн теңгеге дейін құнсыздандырды.
Ұзақ жылдар бойы зауыттың ИҚҚ алдындағы қарыз сомалары мен кәсіпорынның құны негізсіз өзгеріп отырды. ФБРК редакциясы «Kazakhstan Rubber Recycling» компаниясының рейдерлік басып алынуына және банкроттығына кім және қалай ықпал еткенін анықтады.
Бұған дейін Инвестқорға бағынышты күйреген кәсіпорындардың бұрынғы иелері Президентке хат жолдап, инвестициялық активтерді қайтаруға көмектесуді сұрағанын жазған болатынбыз. Авторлар өндірістердің қызметін қайта жандандыра алатынына сендіріп, осы үшін «арнайы дағдарысқа қарсы комиссия» құруды сұрайды.
ИҚҚ-ның ұзақ уақытқа созылған өз бетінше әрекет етуі мен заңсыз жекешелендіруі салдарынан зардап шеккен кәсіпорындардың бірі – автокөлік шиналарының қалдықтарын қайта өңдейтін елордалық зауыт «Kazakhstan Rubber Recycling» ЖШС болды.
2011 жылы «Қазақстан Даму Банкінің» бастамасымен сол кезде 121 млн теңгені құраған «Kazakhstan Rubber Recycling» компаниясының жарғылық капиталы 1 теңгеге өзгертіліп, меншік иелері зауытты банкке кепілге қоюға мәжбүр етілді. Кейін ҚДБ кәсіпорынды Инвестқорға проблемалық ретінде берді.
Алайда зауыт қаржылық қиындықтарға тап болып, «Қазақстан Инвестициялық қоры» алдындағы берешегін уақтылы төлей алмады.
«Kazakhstan Rubber Recycling» өкілдерінің хабарлауынша, өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелерінің операторы (РОП Операторы ЖШС) қайта өңдеу зауыттарымен тікелей шарттар жасасудың орнына, шиналарды қайта өңдеуге (кәдеге жаратуға) ашық тендерлер өткізді, бұл келісімшарттарды жасасуды едәуір қиындатты.
Төлем екі бөлікке бөлінді: қайта өңдеушілерге конкурс құнының бар болғаны 10% тиесілі болды, ал қалған сома тасымалдау қызметтеріне төлеуге кетті. «Kazakhstan Rubber Recycling» компаниясының атап өтуінше, оператор тиесілі осы 10% -ды да төлемеген.
Ұзақ сот талқылауларынан кейін «Kazakhstan Rubber Recycling» және ИҚҚ арасында бітімгершілік келісім жасалды, оған сәйкес 2017 жылы кәсіпорын 2023 жылға дейін 1,6 млрд теңге көлеміндегі берешегін жыл сайынғы транштармен: алдымен 70 млн теңгеден, содан кейін 136 млн теңгеден төлеуге міндеттенді.
«РОП Операторының» кәсіпорынға 120 млн теңгеден астам қарыз болуы салдарынан «Kazakhstan Rubber Recycling» ЖШС бітімгершілік келісім шеңберінде ИҚҚ алдындағы қарызын өтей алмады. Осыған байланысты мәміленің кепіл берушісі – «Милс-Групп» ЖШС мүлкі қауіп астында қалды.
«Kazakhstan Rubber Recycling» өкілдері бірнеше рет әртүрлі инстанцияларға, депутаттарға, БАҚ-қа шағымданды, тіпті Әлия Назарбаеваға хат жолдап, оған бағынышты «РОП Операторы» ЖШС қызметін тексеруді сұрады. Алайда экс-президенттің қызынан жауап алынбады, ал уәкілетті органдар осы уақыт бойы әрекетсіздік танытты.
«Kazakhstan Rubber Recycling» ЖШС және «Милс-Групп» ЖШС Бас прокурорға жолдаған үндеуінде соттың әдейі заңсыз шешімдер шығаруы туралы бірқатар дәлелдер келтіріп, бұл олардың пікірінше, заңды тұлғалардың жылжымалы және жылжымайтын мүлкін рейдерлік басып алуға әкеп соқты.
Мұндай мысалдардың бірі – жеке сот орындаушыларымен (ЖСО) өзара әрекеттесу. 2018 жылы елордалық Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының судьясы толтырылмаған қарар бөлігімен атқару парақтарын берді: біріншісі «Kazakhstan Rubber Recycling»-ке, ал екіншісі «Милс-Групп»-ке қатысты.
Кейін осы «бос парақтар» бойынша ЖСО атқару ісін қозғады және қызықты математика басталды.
Сот орындаушысы өз еркімен, сот шешімінсіз, «Kazakhstan Rubber Recycling» компаниясының барлық берешек сомасын (2,25 млрд теңге) есептеп, мерзімінен бұрын өндіріп алуға ұсынды, ал зауытқа ИҚҚ-ға бар болғаны 140 млн теңге төлеу қалған еді.
Сонымен қатар, біраз уақыттан кейін атқару парағына қолмен негізсіз қалыптастырылған 1,97 млн теңге мөлшеріндегі берешектің ішінара төленгені туралы деректер енгізілді. Қалған қарызды өтеу есебінен ЖСО өз бетінше «Милс-Групп»-тың кепілдік мүлкіне өндіріп алуды қолданды.
ЖСО әрекеттеріне жасалған барлық шағымдарды сот қанағаттандырмады. Кейіннен атқару істері басқа сот орындаушысына берілді, оған қатысты «Kazakhstan Rubber Recycling» және «Милс-Групп» өтініштерінің нәтижесінде қылмыстық іс қозғалып, кейін тоқтатылды.
Зардап шеккен компаниялардың бұрынғы басшылығы осы жағдайға қатысы бар барлық тұлғалардың: «РОП Операторы» ЖШС, Инвестқор, елордалық судьялар, ЖСО және әрекетсіз құқық қорғау органдарының заңсыз әрекеттері ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екенін көрсетеді деген қорытындыға келді, онда әрбір қатысушының рөлі нақты бөлінген.
Оқиғалар «РОП Операторын» және шиналарды кәдеге жарату жөніндегі оператордың қызметін бақылайтын энергетика министрлігін кейінірек сыбайлас жемқорлыққа күдікті адамдар басқарған кезеңде болды. Ал сол кезде Инвестқорға жауапты «Бәйтерек» ұлттық холдингінің төрағасы бүгінде жанжалмен танымал бұрынғы ұлттық экономика министрі Қуандық Бiшiмбаев болды.
2018 жылы энергетиканың бұрынғы вице-министрлері Ғани Сәдібеков пен Бақытжан Жақсалиев, сондай-ақ бірқатар жауапты тұлғалар ерекше ірі көлемде бюджет қаражатын жымқыруға күдікті болды. Күдіктілер қатарына энергетика министрлігінің қалдықтарды басқару департаментінің басшысы Жан Нұрбеков те кірді. 2021 жылы барлық күдіктілер ақталды.
«РОП Операторы» ЖШС компания экс-президенттің қызы Әлия Назарбаеваға тиесілі болған кезеңде көпмиллиардтық жымқырулармен танымал болды. «РОП Операторының» басшылары жылдар бойы ерекше ірі көлемде бюджет қаражатын жымқырды, ол үшін 2023 жылы оларға 7 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.
Осы фактілердің барлығы сол кездегі жоғары лауазымды шенеуніктерді сипаттайды және қайта өңдеу кәсіпорындары үшін олардың кейінгі жоюына мақсатты түрде жағдай жасалған болуы мүмкін деген ойларға жетелейді.
Жоғарыда жазғанымыздай, 2021 жылы «Қазақстан Инвестициялық қоры» жеке тұлғаларға заңсыз сатылғаны белгілі. Осыған және ж