Ақтөбелік қоғам қайраткері Мұрат Жакиев көп жылдар бойы қала экологиясын ластап келген кәсіпорындарды жауапкершілікке тартуға тырысуда.
Ratel.kz мәліметінше, Жакиев бұл компаниялар зиянды шығарындылар мен зиянды заттарды сақтағаны үшін мемлекетке өте аз ақша төлейтінін мәлімдеді.
«Қазақстанның Салық кодексінде «Төлем ставкалары» деп аталатын 576-бап бар. Олар бойынша қоршаған ортаға зиянды заттардың шығарындылары үшін төлем есептеледі. Ал нақтырақ айтсақ, 1-2 санаттағы өндіріс қалдықтарын жинақтау, көму үшін. Біздің облыста мұндай нысандарға «Қазхром» кәсіпорындары, Ақтөбе хром қосылыстары зауыты (АХҚЗ) және мұнай игеру орындары жатады. Бұл төлемдердің ставкалары АЕК негізінде есептеледі. Міне, осы ставка мұндай кәсіпорындар үшін 1 тонна қалдыққа АЕК-тің 0.019% құрайды!» - деп жазады қоғам қайраткері.
Экобелсенді табиғатты ластағаны үшін мұндай шамалы ставкалар неге белгіленгені туралы сұрақпен қаржы министрлігіне жүгінді. Ведомство Жакиевтің сұрауын экология министрлігіне жолдады, онда мұндай ставкалар 2007 жылы қалыптасқанын жауап берді. Алайда олардың неге қайта қаралмағанын экологтар түсіндіре алмады.
«Ластаушы кәсіпорындардың өз қалдықтарын кәдеге жаратудың прогрессивті экологиялық әдістерін іздестіріп, салауатты экологиялық орта құруға қамқорлық жасағаннан гөрі, жай ғана жинақтағаны тиімді екендігі таңқаларлық емес», - делінген хабарламада.
Экология министрлігі елде халық үшін электр энергиясы мен су тарифтері үнемі өсіп тұрғанымен, табиғатты ластағаны үшін кәсіпорындарға арналған ставкалар 2007 жылдан бері өзгермегенін түсіндіре алмағаны атап өтіледі.
«Сонымен қатар, бұл кәсіпорындардың қалдықтары, мысалы АХҚЗ - натрий бихроматы - 6 валентті хромы бар қалдық, хром ангидриді, хром сульфаты, күкіртті натрий шламы, монохромды шлам, күкіртті натрий шламы. Басқа қалдық - монохромды шлам құрамында 6 валентті хром бар. Ал күкіртті натрий шламы атмосферадағы көмірқышқыл газымен және ылғалдылықпен әрекеттесіп, күкіртсутек пен Ақтөбені үнемі басып тұратын сасық иісті түзеді. Эколог-шенеуніктер бұл сасық иістің көзін анықтай алмайтындықтарын айтады. Ал Ақтөбе ферроқорытпа зауытының (АФЗ) қождары мен шламдары да бар, олар денсаулыққа кем емес қауіпті», - деп наразылық білдіреді Жакиев.
Облыстық салық комитетінің мәліметінше, соңғы үш жылда Ақтөбелік 1-2 санаттағы кәсіпорындар 14 мың 126 тонна қалдық шығарған, ол үшін 18 млн теңгеден сәл астам төлеген. Орта есеппен тоннасына 131 теңге шығады.
«Тек АФЗ-да қазіргі уақытта шамамен 13 млн тонна қалдық бар. Бұл қалдықтар кеңес заманынан бері жиналған. Негізінен бұл хромшпинальды ұнтақ. Бұл кенді байыту қалдығы. Сол салық деректері бойынша, үш жылда «Қазхром» 55 мың 316 тонна қалдық өндірген. Бірақ «Қазхром» қалдықтар үшін тек 2021 жылға төлеген, бұл 1 тоннасына 110 теңгеден шамамен 6 млн теңге. 2022 және 2023 жылдар үшін салық деректері бойынша төлем жоқ», - деп облыстық салық комитетінің деректерін түсіндіреді қоғам қайраткері.
Жакиев, егер мысалы кәсіпорын бір жылда 5 мың тонна қалдық шығарып, олар үшін салық төлесе, келесі жылы бұл салмақ салық төлеу кезінде ескерілмейтінін анықтады. Яғни, тек жаңа қалдықтар үшін ғана төлейді.
«Бірақ бұдан бұл қалдықтар қауіпті және уытты болудан қалмайды. Яғни, зауыттарға өз аумақтарында қалдықтарды жинақтап, олар үшін, мәнінде, тиын-тебен төлеу тиімді. Осындай салық нормаларымен Ақтөбе облысы уытты қалдықтардың полигонына айналуда», - деп қорытынды жасайды Жакиев.