Журналист және қоғам қайраткері Кирилл Павлов Есіл өзені бойында пайдалы қазбаларды заңсыз өндіру туралы ауқымды тергеу жүргізіп, су қоймасының экожүйесі жойылып жатқан бірнеше проблемалық учаскелерді анықтады. Осы деректер негізінде ФБРК редакциясы аумақтар кімге тиесілі және заңсыз бизнестің артында кім тұрғанын анықтауды шешті.
Журналистердің назарына бірінші болып Астана қаласы мәслихатының бұрынғы депутаты Ғабит Сатмағамбетовпен байланысты компания Қазақстанның су қорғау заңнамасын тікелей бұза отырып, жағалаудан небәрі 30 метр қашықтықта құм өндіретін учаске түсті.
СУ ҚОРҒАУ РЕЖИМІНІҢ БҰЗЫЛУЫ
ҚР заңнамасы бойынша су объектілерінің жанында жалпыға ортақ пайдалы қазбаларды өндіру Су кодексімен және табиғат қорғау заңнамасымен қатаң реттеледі.
Ұзындығы 200 шақырымға дейінгі кіші өзендер үшін жағалау сызығынан 500 метр енді су қорғау аймағы қарастырылған, ал күрделі экологиялық жағдайларда бұл аймақ 1000 метрге жетуі мүмкін. Осы аумақта су объектілерінің ластануына немесе гидрологиялық режимінің өзгеруіне әкелуі мүмкін кез келген қызметке тыйым салынады.
Ерекше қорғалатын су қорғау жолағы — жағалаудан кемінде 35 метр ені бар аумақ, онда топырақ және өсімдік жамылғысын бұзатын, оның ішінде пайдалы қазбаларды өндіруді қоса алғанда, кез келген жұмыстарға толығымен тыйым салынады.
Алайда, журналист Кирилл Павловтың жақында анықтағанындай, бұл нормалар Есіл өзенінде үнемі бұзылады. Өзінің тергеуінде ол су қоймасының экологиялық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін заңсыз пайдалы қазбалар өндірілетін бірнеше нүктені анықтады.
КАРЬЕРДІ КІМ ИГЕРУДЕ?
Спутниктік суреттердің деректері бойынша, өндіру учаскелерінің бірінің ауданы шамамен 12,2 гектарды құрайды. Жұмыстардың жағалау сызығынан небәрі 30 метр қашықтықта жүргізілуі ерекше алаңдаушылық тудырады, бұл 35 метрлік су қорғау жолағына қойылатын талаптарды анық бұзады.
ФБРК редакциясы бұл аумақтар кімге тиесілі және әлеуетті заңсыз әрекеттен кім пайда көріп отырғанын анықтауды шешті.
Анықталғандай, ауданы 11,05 гектар және мақсатты мақсаты «қиыршық тасты құмдарды өндіру үшін» жер учаскесі 2023 жылғы шілдеден бастап «Карьер-Мир 3» ЖШС-де ұзақ мерзімді жалдауда. Жалдау мерзімі 2042 жылғы сәуірге дейін — 18 жылдан астам уақытқа белгіленген.
БАЙЛАНЫСТАР МЕН ҚҰРЫЛТАЙШЫЛАР
«Карьер-Мир 3» ЖШС нарықта шамамен 9 жылдан бері бар және жалпыға ортақ пайдалы қазбаларды өндіруге маманданған. Ашық дереккөздердің мәліметі бойынша, компания таза беделге ие және салықтық міндеттемелер бойынша тәуекелдің төмен дәрежесіне ие, 2016 жылдан бері 1,2 млн теңгеден астам салық төлеген.
2024 жылы «Карьер-Мир 3» тіпті Ақмола облысының Сенімді және әлеуметтік маңызы бар кәсіпорындар тізіліміне еніп, ұқсас қызмет профилі бар компаниялар арасында 69-орынды иеленді.
2024 жылғы ақпаннан бастап «Карьер-Мир 3» ЖШС-нің бірінші басшысы Аружан Бақыджан болып табылады. Оның алдындағы Амангелді Кәкібаев «SG Beton Завод» ЖШС, «Stone Карьер» ЖШС және «SG Құм карьері» ЖШС сияқты компанияларды басқарады.
«Карьер-Мир 3» ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы «Capital Trust» («Капитал Траст») ЖШС болып табылады. Бастапқыда құрылтайшылар қатарына «Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация (ӘКК) «Есіл» АҚ да кіргені қызық, алайда 2016 жылғы қыркүйекте мемлекеттік компания құрылтайшылар құрамынан шықты.
БҰРЫНҒЫ ДЕПУТАТПЕН БАЙЛАНЫС
«Capital Trust» ЖШС де қиыршық тас және құм карьерлерін игеруге маманданған және нарықта 16 жылдан астам уақыт бар. Компания салықтық міндеттемелер бойынша тәуекелдің орташа дәрежесіне ие, ал төлеген салықтарының жалпы сомасы 105 мың теңгеден сәл асады.
Kompra.kz деректері бойынша, 2024 жылғы ақпаннан бастап «Capital Trust»-тің басшысы да Аружан Бақыджан болып табылады. Компанияның құрылтайшылары арасында Астана қаласы мәслихатының бұрынғы депутаты Ғабит Сатмағамбетов және оған тиесілі, құрама темірбетон және бетон конструкцияларын өндірумен айналысатын «SG Beton Завод» ЖШС бар.
Сатмағамбетов 2014 жылы құрылған «G-Park» құрылыс компаниялары тобының негізін қалаушы және бас директоры ретінде танымал. 2021 жылы ол Астана қаласы мәслихатының VII шақырылымының депутаты болып сайланды және құрылыс, экология, көлік, сауда және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық мәселелері жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары қызметін атқарды.
БЕДЕЛДІК ТӘУЕКЕЛДЕР
Сатмағамбетовтың және онымен байланысты компаниялардың беделі біркелкі емес. 2022 жылы ол Астана әкімдігіне кірерде көпбалалы аналармен ауызша ұрыс-керіске түсіп, кеңінен қоғамдық резонанс тудырған жанжалдың ортасында болды.
Сол жылы «G-Park» құрылыс компаниясы «Әділдік жолы» қоғамдық бірлестігінің атқарушы директоры Дидар Смағұловқа қатысты компанияның абыройына нұқсан келтіретін жалған мәліметтер таратты деп айыптап, полицияға арыз берді.
Себебі Смағұловтың «G-Park» Астананың бұрынғы әкімі Алтай Күлгіновтің «сүйікті» компанияларының бірі екені туралы мәлімдемелері болды. Айта кету керек, сол кезде «Әділдік жолы» кеңсесіне G-Park-тың 17 үлескері салған қаражатын қайтара алмайтынына шағымданған болатын.
Құқық қорғау органдары қылмыс құрамының жоқтығын алға тартып, Смағұловқа қатысты іс қозғаудан бас тартты. Кейінірек «G-Park»-тың алданған үлескерлері уәде етілген тұрғын үй кешендері пайдалануға берілмеген немесе олардың салған қаражатына қарамастан аяқталмағанын мәлімдеп, Бас прокуратураға жүгінді.
2024 жылғы сәуірде Астанада құрылтайшысы Сатмағамбетов болып табылатын «Нұр-Сұлтан Финанс» ЖШС үлескерлерінің арызы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Сондай-ақ салымшылардың инвестицияларды қайтармауына байланысты оның шетелге шығуын шектеу талаптары туралы хабарланды.
АРЫ ҚАРАЙ НЕ БОЛАДЫ?
Есіл өзенінің су қорғау аймағында құм өндіру жағдайы қадағалау органдарының мұқият назарын талап етеді. Табиғат қорғау заңнамасының бұзылуы өңірдің маңызды су артериясы үшін елеулі экологиялық салдарға әкелуі мүмкін.
Айта кету керек, бұрын біздің редакция Астана су қоймасының ластануы туралы тергеу жүргізіп, астаналық өңірдің су ресурстарына экологиялық зиян келтіруге қатысы бар компаниялар мен тұлғаларды анық